Bardziej skuteczna egzekucja administracyjna

Autor: Marcin Adamek / 20.12.2012
SPRAWY SAMORZĄDOWE 23 5 2010 23

Ministerstwo Finansów przygotowało założenia do nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. To dobrze, bo dotychczasowe przepisy utrudniają skuteczność wierzycieli i organów egzekucyjnych w zabezpieczaniu i egzekwowaniu należności. W przypadku gmin chodzi głównie o należności z tytułu podatków i opłat lokalnych.

Obecne przepisy niejednokrotnie wręcz uniemożliwiają organom egzekucyjnym odzyskanie gminnych należności. Warto przypomnieć, że większość gmin w Polsce korzysta z usług naczelników urzędów skarbowych w zakresie egzekwowania podatków i opłat lokalnych. Tylko wybranym miastom zostały przyznane uprawnienia organów egzekucyjnych. Przy okazji prac nad nowelizacją przepisów warto byłoby się zastanowić, czy nie przyznać tych uprawnień wszystkim gminom, przynajmniej w zakresie najprostszego ze środków egzekucyjnych, tj. egzekucji z pieniędzy czy egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Z pewnością wzrosłaby skuteczność tych środków egzekucyjnych, a jednocześnie naczelnicy urzędów skarbowych zostaliby odciążeni i mogliby szerzej niż dotychczas stosować inne środki egzekucyjne. {paid}

Negatywne zjawiska
Ministerstwo Finansów zauważyło ich kilka. Przede wszystkim przedawnianie się należności stanowiących dochód państwa i jednostek samorządu terytorialnego wskutek niemożności skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia. Dotyczy to zwłaszcza egzekucji z pieniędzy - w przypadku braku środków i nieuregulowania należności przez podatnika u poborcy skarbowego uznaje się, iż ten środek egzekucyjny nie został zastosowany, a w konsekwencji - na mocy przepisów Ordynacji podatkowej - 5-letni bieg terminu przedawnienia nie zostaje przerwany. W założeniach przyjęto, że środek ten stosowany byłby również w formie pisemnego wezwania organu egzekucyjnego, a doręczone wezwanie przerywałoby bieg terminu przedawnienia. Wówczas należność podatkowa gminy (również Skarbu Państwa) otrzymałaby nowy 5-letni okres przedawnienia.
Po drugie: przeciążenie pracą komórek egzekucyjnych w urzędach skarbowych, m.in. wskutek prowadzenia postępowania zabezpieczającego na rzecz wierzycieli będących jednocześnie organami egzekucyjnymi, którzy nie posiadają kompetencji do dokonywania zabezpieczenia. W tym przypadku miasto uprawnione do prowadzenia egzekucji uzyskałoby nowe uprawnienie, bez konieczności występowania do naczelnika z wnioskiem o dokonanie zabezpieczenia. Z pewnością wpłynie to na szybkość postępowania i skuteczność zabezpieczenia.
Z uwagi na wydłużone i skomplikowane procedury brakuje efektywności w dochodzeniu należności pieniężnych z majątku wspólnego małżonków oraz z rzeczy, na których ustanowiono zabezpieczenie rzeczowe. Aktualnie kwestie te budzą wiele wątpliwości zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie sądowym. Doprecyzowanie zapisów ustawy w tym zakresie podniesie skuteczność egzekucji i wyeliminuje aktualne kontrowersje.
Pojawiają się straty finansowe spowodowane niemożnością dochodzenia kosztów egzekucyjnych po wygaśnięciu należności „głównej" objętej tytułem wykonawczym. Straty dotyczą również gminnych organów egzekucyjnych. Tak więc wprowadzenie odpowiednich zmian powinno te straty zminimalizować i pozwolić na odzyskanie kosztów egzekucyjnych od podatników. Ponadto zmiana powinna wyeliminować dotychczasową praktykę bezpodstawnego przerzucania tych kosztów na gminy, które korzystają z usług naczelnika urzędu skarbowego jako organu egzekucyjnego.
Występują spory między wierzycielami a organami egzekucyjnymi co do właściwości organu władnego w zakresie ustalania składników majątkowych zobowiązanego, z których możliwe będzie przeprowadzenie egzekucji administracyjnej po umorzeniu postępowania egzekucyjnego wskutek stwierdzenia, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Cel nowelizacji
Celem projektu jest poprawa efektywności postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, m.in. przez likwidację barier prawnych utrudniających sprawne i skuteczne zabezpieczanie (np. wystawianie kolejnych tytułów wykonawczych w celu ustanowienia hipoteki - obecnie istnieje tylko oryginał tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja, albo wierzyciel może zdecydować o jej umorzeniu i wpisaniu na jego podstawie hipoteki przymusowej zwykłej) oraz dochodzenie należności budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego.
Za szczególnie istotne uznano usprawnienie i przyspieszenie dochodzenia należności pieniężnych z majątku wspólnego małżonków oraz dłużników rzeczowych, na których przeniesione zostało prawo własności rzeczy lub prawo majątkowe będące przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.

Dodatkowe wydatki gmin?
Sama nowelizacja nie wpłynie negatywnie na stronę wydatkową budżetów gmin - nie przewiduje się zwiększenia wydatków z tytułu egzekwowania należności, a wręcz przeciwnie - należy spodziewać się zwiększonej ściągalności podatków i opłat lokalnych, a więc i zwiększonych dochodów.
Czas pokaże, jak szybko pojawi się właściwy projekt i jaki zostanie mu nadany bieg legislacyjny, szczególnie w zakresie szybkości prac nad nim. Warto byłoby rozważyć możliwość przyznania uprawnień organów egzekucyjnych wszystkim gminom w zakresie wspomnianych przeze mnie środków egzekucyjnych. Ponadto przy okazji nowelizacji należałoby wyeliminować również problemy w egzekucji z nieruchomości. Samo Ministerstwo Finansów potwierdziło je w piśmie skierowanym do przewodniczącego Rady Krajowej Związku Zawodowego Pracowników Egzekucji Administracyjnej: „Należy stwierdzić, iż wydawanie dla celów egzekucji administracyjnej z nieruchomości decyzji określającej wysokość zadeklarowanego zobowiązania podatkowego nie znajduje oparcia w przepisach Ordynacji podatkowej; w celu wyeliminowania zgłoszonych problemów związanych z prowadzeniem egzekucji z nieruchomości Ministerstwo Finansów weźmie pod rozwagę wprowadzenie stosownych zmian w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji".
Na zakończenie jeszcze jeden postulat, z którym z pewnością zgodzą się gminni wierzyciele: należałoby dokonać uwolnienia egzekucji administracyjnej z nieruchomości - obecnie jest ona ostatecznym środkiem egzekucyjnym, odmiennie niż w egzekucji sądowej. Z pewnością nikt nie jest za tym, a szczególnie gminy, aby w celu wyegzekwowania należności od razu dokonywać sprzedaży mieszkania czy domu podatnika. W tym zakresie ostateczność tego środka byłaby uzasadniona. Ale w zakresie innych nieruchomości posiadanych przez podatnika, np. garażu czy gruntu rolnego - ostateczność nie znajduje uzasadnienia, przynajmniej z punktu widzenia wierzyciela. Ponadto obecnie wierzyciel płaci dla administracyjnego organu egzekucyjnego tzw. opłatę komorniczą w wysokości 5 proc. wyegzekwowanej należności, również odmiennie niż w egzekucji sądowej, gdzie za wszystko płaci zobowiązany. Dlaczego administracyjni wierzyciele mają ponosić koszty związane z egzekucją, której powodem jest zwłoka zobowiązanego? Postulat przerzucenia obowiązku ponoszenia tej opłaty na podatnika
i nieobciążania wierzycieli dodatkowymi, nieuzasadnionymi kosztami również wart jest rozpatrzenia.

 

Komentarz skarbnika

Mirosław Czekaj
skarbnik Warszawy

Przygotowane przez Ministerstwo Finansów zmiany pozwolą
na zwiększenie efektywności egzekucji, co może skutkować wzrostem dochodów samorządów.
Ciekawymi propozycjami zmian wydają się być usprawnienie i przyspieszenie dochodzenia należności pieniężnych z majątku wspólnego małżonków oraz dłużników rzeczowych, na których przeniesione zostało prawo własności rzeczy lub prawo majątkowe będące przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego.
Bardzo korzystną propozycją jest wprowadzenie doręczenia wezwania do zapłaty w ramach egzekucji z pieniędzy jako przesłanki przerwania biegu terminu przedawnienia. Będzie to skutkowało niedopuszczaniem do przedawnienia należności pieniężnych.
Korzystną zmianą wydaje się być rozszerzenie zakresu właściwości rzeczowej innych, niż naczelnik urzędu skarbowego, organów egzekucyjnych o kompetencje do dokonywania zabezpieczenia w postępowaniu zabezpieczającym w zakresie, w jakim są one upoważnione do stosowania środków egzekucyjnych. Zmiana może przyczynić się do zwiększenia efektywności zabezpieczeń należności pieniężnych oraz usprawnienia działań samorządowych organów egzekucyjnych.
Zmiana właściwości w zakresie orzekania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną oraz rezygnacja ze skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego uprości przebieg postępowania egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej.
Ponadto, z uwagi na występujące wątpliwości dotyczące stosowania niektórych przepisów ustawy i rozporządzenia wykonawczego, konieczne wydaje się doprecyzowanie:
- przepisów umożliwiających dochodzenie od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych po wygaśnięciu należności „głównej" objętej tytułem wykonawczym,
- przepisów dotyczących właściwości rzeczowej organów egzekucyjnych w celu określenia katalogu należności, jakie powinien egzekwować każdy z uprawnionych organów egzekucyjnych.
Przy nowelizacji ustawy zasadne byłoby rozważenie kwestii opłaty komorniczej i uregulowanie jej w taki sposób, aby ponosił ją zobowiązany. Obecnie koszty te przy realizacji tytułów wykonawczych przez naczelnika urzędu skarbowego obciążają wierzyciela.

Podziel się!

Aby dodać komentarz, zaloguj się.