Kierownik USC - nowe zasady

Autor: Magdalena Gurdek / 20.12.2012
NOWE PRAWO 49 12 2008 49

29 października br. weszły w życie przepisy ustawy nowelizującej ustawę Prawo o aktach stanu cywilnego (pasc). Zmiany w głównej mierze dotyczą sposobu zatrudniania kierownika USC i jego zastępcy.

Utrzymano podstawową zasadę wyrażoną w art. 6 ust. 2 ustawy z 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (DzU z 2004 r. nr 161, poz. 1688 ze zm., zwana dalej pasc), zgodnie z którą kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest z mocy prawa wójt (burmistrz, prezydent miasta). Jednakże dotychczas (co obecnie uległo zmianie), w myśl art. 6 ust. 3 pasc rada gminy mogła powołać innego kierownika USC i jego zastępcę (zastępców). {paid}
Ten na pierwszy rzut oka prosty i jednoznaczny przepis rodził jednak wiele wątpliwości (o czym szerzej pisaliśmy we „Wspólnocie" nr 45 z 8 listopada 2008 r.). Dotyczyły one przede wszystkim tego, jak powołanie przez radę gminy innego kierownika USC wpływa na pozycję wójta jako kierownika USC z mocy prawa. Niejasny był dotychczas charakter uchwały rady gminy o powołaniu takiego kierownika. Regulacje zawarte w pasc kolidowały z z przepisami ustawy z 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (DzU z 2001 r. nr 142, poz. 1593 ze zm., zwana dalej ups) dotyczącymi zatrudniania w drodze konkursowej.


Nabór konkursowy
Wychodząc naprzeciw tym problemom, ustawodawca znowelizował przepisy pasc. W aktualnym stanie prawnym odstąpiono od wymogu podjęcia przez radę gminy uchwały o zatrudnieniu kierownika USC i jego zastępcy. Nabór na te stanowiska będzie odbywać się zgodnie z ups. Według nowego brzmienia art. 6 ust. 3 i 4 pasc, inną osobę na stanowisku kierownika USC zatrudnia wójt (dotychczas powoływała ją rada gminy). Rada gminy mogła powołać innego kierownika USC, ale nie musiała. Sama decydowała, czy skorzystać z tego uprawnienia. Teraz - zgodnie z art. 6 ust. 3 pasc - w gminach liczących powyżej 50 tys. mieszkańców wójt jest zobligowany do zatrudnienia innej osoby na stanowisku kierownika USC. Natomiast w mniejszych gminach wójt może, ale już nie musi tego robić (art. 6 ust. 4 pasc).
Dawniej prawodawca posługiwał się sformułowaniem „rada gminy może powołać innego kierownika USC", a obecnie „wójt zatrudnia/może zatrudnić inną osobę na stanowisku kierownika USC". Wydaje się, że ta drobna zmiana spowoduje, iż nareszcie rozwiązany zostanie problem, czy wójt traci swoje uprawnienia w razie powołania innego kierownika, czy też nie. Dawniej bowiem często zdarzało się, że pomimo powołania innego kierownika USC wójtowie - zwłaszcza małych gmin, gdzie nie było zastępcy kierownika USC - zastępowali kierowników podczas ich nieobecności w pracy. A zatem uważano, że w takiej sytuacji wójt mógł nadal dokonywać czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Także NSA w wyroku z 17 października 2007 r. poparł stanowisko spotykane w literaturze (por. A. Czajkowska, E. Pachniewska, Prawo o aktach stanu cywilnego, Komentarz. Orzecznictwo. Wzory dokumentów i pism, Warszawa 2005, s. 25), zgodnie z którym z art. 6 ust. 2 i art. 6 ust. 3 pasc nie wynikało, iż w przypadku powołania innego kierownika USC wójt przestawał być kierownikiem USC i tracił uprawnienia w tym zakresie (por. uzasadnienie wyroku NSA z 17 X 2007, II OSK 1324/07, „Wspólnota" 2008, nr 4 s. 31, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Pomimo nowego brzmienia art. 6 ust. 3 pasc. niepokojące jest jednak stanowisko wyrażone w uzasadnieniu projektu ustawy. Pośrednio bowiem wynika z niego, że w ocenie ustawodawcy wójt - pomimo wprowadzonych zmian w art. 6 ust. 3 i 4 pasc - nadal nie przestaje być kierownikiem USC z mocy prawa w razie zatrudnienia na stanowisku kierownika USC innej osoby.


Obowiązkowo zastępca
Ponadto do art. 6 pasc dodano ust. 5, w myśl którego zawsze, bez względu na liczbę mieszkańców w danej gminie, wójt zobowiązany jest zatrudnić inną osobę na stanowisku zastępcy kierownika USC. Wydaje się, iż konstrukcja ta ma przeciwdziałać dotychczasowej praktyce, polegającej na tym, że w razie powołania innego kierownika USC radni powoływali na jego zastępcę wójta. NSA uznał jednak, że jest to niedopuszczalna praktyka (zob. uzasadnienie wyroku NSA z 17 X 2007 r., sygn. akt II OSK 1324/07, orzeczenia.nsa.gov.pl).
MSWiA szacowało, że konsekwencją zmian będzie powstanie obowiązku zatrudnienia kierowników USC w 5 urzędach oraz ich zastępców w 125 urzędach. Co oznacza konieczność stworzenia nowych miejsc pracy na tych stanowiskach. Dotychczas bowiem w gminach (głównie małych), w których rada gminy powołała innego niż wójt kierownika USC, nie zatrudniano (ze względów finansowych) dodatkowo jego zastępcy. Jak wspominałam, obowiązki kierownika USC podczas jego nieobecności wykonywał wójt. Nie jest wykluczone, że w niektórych urzędach - ze względów oszczędnościowych - wójt nie zatrudni zastępcy kierownika USC, podobnie jak w niektórych gminach do dnia dzisiejszego nie powołano obligatoryjnego zastępcy wójta. Ustawodawca nie przewidział bowiem żadnej sankcji za niedopełnienie tego obowiązku.


Wymagane wykształcenie
W dodanych artykułach 6a-6c określono wymagania, jakie muszą spełniać kandydaci na stanowisko kierownika USC i jego zastępcy. Wcześniej obowiązywały ogólne wymagania ups w odniesieniu do wszystkich pracowników samorządowych na stanowiskach kierowniczych. Obecnie ustawodawca wprowadził przepis szczególny, określając bardziej wygórowane kwalifikacje kierownika USC i jego zastępcy. Od kierownika USC i jego zastępcy wymaga się pięcioletniego stażu pracy w miejsce dwuletniego oraz - co najważniejsze - dawniej musieli oni posiadać jedynie wykształcenie wyższe, zaś obecnie muszą ukończyć wyższe studia prawnicze lub administracyjne i uzyskać tytuł magistra lub ukończyć podyplomowe studia administracyjne.
Na razie te mocno ograniczające wymagania dotyczą nowo zatrudnionych. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy nowelizującej, dotychczasowi kierownicy USC i ich zastępcy mają sześć lat na uzupełnienie wykształcenia. Obecnie 48 proc. kierowników USC i 50 proc. ich zastępców posiada średnie wykształcenie, pomimo istniejącego od 1990 r. wymogu posiadania wyższego.


Czynności były ważne
Wobec dotychczasowych wątpliwości dotyczących trybu zatrudniania kierowników USC, w art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej stwierdzono, że osoby powołane na stanowisko kierownika USC lub jego zastępcy, od 7 sierpnia 2005 r. do 29 października 2008 r., uchwałą rady gminy, na podstawie art. 6 ust. 3 pasc, bez przeprowadzenia naboru w trybie art. 3a-3d ups, uważa się za zatrudnione zgodnie z przepisami tej ustawy. Zaś zgodnie z art. 4 ustawy nowelizującej, czynności dokonane przez wymienione osoby w ww. okresie uznaje się za dokonane przez uprawniony organ.

 

(Ustawa z 19 września 2008 roku o zmianie ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego oraz ustawy o opłacie skarbowej, DzU Nr 182, poz. 1121)

Podziel się!

Aby dodać komentarz, zaloguj się.