Nauczanie indywidualne kosztuje coraz więcej

Autor: Krystyna Kubiszyn / 20.12.2012
SPRAWY SAMORZĄDOWE 47 11 2011 47

 

W szkołach przybywa dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością. Mimo chęci zapewnienia im coraz lepszych warunków samorządy nie są w stanie spełnić wszystkich, ciągle rosnących oczekiwań rodziców.

 

Problem nauczania indywidualnego, napędzany nieprzemyślanymi działaniami rządowymi, ma bardzo ważny aspekt finansowy. Wraz ze zwiększającą się liczbą dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością rosną dysproporcje między dodatkową subwencją liczoną według odpowiednich wag uzależnionych od stopnia niepełnosprawności a rzeczywistymi kosztami nauczania indywidualnego tych dzieci. Istotą zagadnienia jest jednak postawa części rodziców oraz rosnąca liczba decyzji o przyznaniu dzieciom indywidualnego toku nauczania.

{paid}

 

Pozwij swój samorząd

W internecie pojawił się apel organizacji, która zamierza walczyć z „najbardziej drastycznymi przypadkami łamania prawa do edukacji uczniów niepełnosprawnych”. Organizacja szuka rodziców dzieci, które mimo posiadanego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nie otrzymują wystarczającego wsparcia w szkole lub przedszkolu.

 

Autorzy apelu piszą, że „często sytuacja ta wynika z faktu, iż placówka edukacyjna nie otrzymuje od samorządu odpowiedniej kwoty naliczanej z racji niepełnoprawności ucznia w ramach subwencji oświatowej, dlatego też rodzice dzieci mogą wystąpić na drogę sądową przeciwko samorządowi, który nie respektuje obecnie obowiązujących przepisów”. W apelu czytamy:

„Jeśli jesteś:

− rodzicem lub opiekunem dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,

− dziecko uczęszcza do ogólnodostępnego lub integracyjnego publicznego przedszkola lub szkoły,

− przedszkole lub szkoła nie zapewnia odpowiedniego, wynikającego z orzeczenia i przepisów, wsparcia,

− jesteś gotów dochodzić praw swojego dziecka na drodze sądowej,

zgłoś się do nas”.

Inicjatorzy akcji mają nadzieję, że nagłośnienie takich przypadków w mediach i ewentualne wyroki wskazujące na łamanie prawa przez dyrektorów placówek edukacyjnych i władze samorządowe ułatwi dochodzenie praw wszystkim zainteresowanym.

 

Jak widać, rodzice coraz więcej żądają, w dodatku ich postawa jest popierana i motywowana przez działania rządu, który wspiera ich w tych roszczeniach. Tak można odebrać dwa rozporządzenia ministra edukacji z 17 listopada 2010 r. Pierwsze − w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, które weszło w życie 1 lutego 2011 r. Drugie − w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych, które weszło w życie 1 września 2011 r.

 

Problem jest pogłębiany przez ograniczenie szeroko pojętej „decyzyjności” rodziców (prawnych opiekunów). Do połowy lat 90. rodzice mogli zwrócić się do kuratorów oświaty o zwolnienie dziecka z obowiązku szkolnego i nauki z uwagi na rodzaj niepełnosprawności oraz niepełnosprawności sprzężonej z innymi chorobami. Obecnie takiego wyboru nie mają – mimo że w świetle prawa rodzinnego to oni decydują, co dla ich dziecka jest najlepsze.

 

Dziś nie ma takiego prawa, które umożliwiłoby wyłącznie rehabilitację, leczenie i opiekę nad dziećmi, których stany chorobowe połączone z upośledzeniem umysłowym w najgłębszej postaci zwolniłyby ich z obowiązku szkolnego i nauki. Rodzice mają obowiązek posyłania dziecka niepełnosprawnego do szkoły. W przeciwnym razie zostaną ukarani, o czym mówi art. 20 ustawy o systemie oświaty. Skoro więc nikt nie może zwolnić dziecka z obowiązku szkolnego i nauki (uzasadnione przypadki), to najprostsza droga edukacji wiedzie do nauczania indywidualnego. 

 

Uczniowie niepełnosprawni

Grupa uczniów z trudnościami w uczeniu sięjest zróżnicowana. Należą do nich dzieci (wczesne wspomaganie) i uczniowie mający wszelkie trudności w uczeniu się uwarunkowane różnorodnymi czynnikami. Czynnikami tymi są: upośledzenie umysłowe, inteligencja niższa niż przeciętna, zaburzenia komunikacji językowej, autyzm i pokrewne zaburzenia, uszkodzenia narządów zmysłów, uszkodzenia narządów ruchu, zaburzenia emocjonalne, zaniedbania środowiskowe. Kształcenie właśnie tej grupy wymaga niejednokrotnie ogromnych nakładów finansowych ze strony samorządów gminnych.  

 

W gminie Głuchołazy (gmina miejsko-wiejska w woj. opolskim, 25 tys. mieszkańców) nauczaniem indywidualnym w roku szkolnym 2010/2011 objętych było 47 uczniów. W większości to dzieci specjalnej troski upośledzone umysłowo. Najstarsze ma 19 lat, a sześcioro najmłodszych znajduje się w przedszkolach, w tym troje dzieci ma orzeczenie o wczesnym wspomaganiu.

 

Razem wszystkich przyznanych godzin na nauczanie indywidualne w roku szkolnym 2010/2011 było 448, a rok wcześniej 395. W subwencji oświatowej przewidziano wsparcie finansowe samorządów poprzez wagi – oznaczono wagi dla uczniów z upośledzeniem umysłowym, niesłyszących, niewidzących, z niepełnosprawnością ruchową, z autyzmem itd. Jednak nie wydzielono środków finansowych na nauczanie indywidualne, którego godzin z roku na rok przybywa proporcjonalnie do liczby uczniów specjalnej troski.

 

Po przeliczeniu zwiększonych środków finansowych w wagach i po przeliczeniu wynagrodzenia nauczycieli specjalistów realizujących nauczanie indywidualne okazuje się, że środki są niewystarczające na to zadanie i gminy muszą dokładać.

 

Jaka jest waga wag

Rozporządzenie subwencyjne, poza wagami dla czterech grup niepełnosprawności uczniów (plus dwie dla przedszkolaków), zawiera również wiele innych wag, np. dla uczniów w klasie integracyjnej, dla klas sportowych itp. Uwaga: przedszkolaki nie są obecnie objęte „zwykłą” subwencją (choć w najbliższych latach planowane jest ich stopniowe subwencjonowanie), natomiast przedszkolak z orzeczeniem jest „opłacalny” dla gminy, gdyż po wpisaniu do systemu naliczana jest na niego subwencja z budżetu.

 

Oto orientacyjne stawki roczne (bez uwzględniania wskaźnika korygującego dla gminy):

zwykły uczeń rocznie: 4717 zł,

– waga P2 = 1,40 daje 6604 zł na ucznia rocznie dodatkowych środków (upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, niedostosowanie społeczne, zaburzenia zachowania, zagrożenie uzależnieniem, zagrożenie niedostosowaniem społecznym, choroby przewlekłe),

– waga P3 = 2,90 daje 13 679 zł rocznie dodatkowych środków (niewidomi i słabowidzący, niepełnosprawność ruchowa, zaburzenia psychiczne),

– waga P4 = 3,60 daje 16 981 zł rocznie dodatkowych środków (niesłyszący i słabosłyszący, upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym lub znacznym),

– waga P5 = 9,50 daje 44 812 zł rocznie dodatkowych środków (upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim – obowiązek szkolny lub obowiązek nauki realizowany poprzez uczestnictwo w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, niepełnosprawności sprzężone oraz autyzm).

 

Z przedstawionych wag wynika, że przekazywane z budżetu państwa środki na kształcenie uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi są „imponujące”. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z interpretacją urzędników MEN orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznych (PPP) muszą być realizowane nawet wtedy, gdyby nie istniała zwiększona subwencja oświatowa(por. wyżej wymienione dwa rozporządzenia MEN z 17 listopada 2010 r. dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej).

 

Rzeczywistość finansowa przy organizacji samego nauczania indywidualnego pokazuje odmienną sytuację. Roczne wynagrodzenie nauczyciela dyplomowanego w roku budżetowym 2011 może wynieść 69 227,64 zł brutto(łącznie z podwyżką od 1 września 2011 r.), a w przypadku jego pracy w trybie nauczania indywidualnego w wymiarze 11 godzin z 18-godzinnego pensum daje to 42 305,78 zł.Gdy do tego dodamy godziny rewalidacyjne, daje nam to blisko 49 tys. zł na 1 dziecko niepełnosprawne na rok.

 

Bardziej obrazowo rozejście się przyznawanej subwencji i rzeczywistych kosztów przedstawia tabela, która zawiera dane z gminy Głuchołazy w woj. opolskim dla roku budżetowego 2011. Po stronie dochodów gmina otrzymuje zwiększenie subwencji oświatowej naliczone według wag przypisanych do określonych typów niepełnosprawności i liczby uczniów objętych daną wagą. W tym roku w gminie jest 49 uczniów niepełnosprawnych. Po stronie wydatków – w wyniku PPP − gmina płaci za nauczanie indywidualne 24 uczniów z wymienionej grupy liczącej 49. Jak widać, suma wydatków tylko na tych 24 dzieci znacznie przewyższa sumę dochodów z subwencji oświatowej przyznanych na wszystkich uczniów z tytułu poszczególnych typów niepełnosprawności.

 

Samorząd gminny nie ma wpływu na decyzję poradni psychologiczno-pedagogicznej o przyznaniu uczniowi niepełnosprawnemu bardzo kosztownego nauczania indywidualnego. Omówione rozporządzenia MEN to już kolejne przepisy, które generują dodatkowe wydatki z budżetu gminy, na które samorząd nie ma wpływu.

 


Wyimek: Zgodnie z interpretacją MEN, orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznych (PPP) muszą być realizowane nawet wtedy, gdyby nie istniała zwiększona subwencja oświatowa.

 

 

Ile waży nauczanie indywidualne uczniów niepełnosprawnych
 
kwota podstawowa standard A subwencji oświatowej przypadająca na 1 ucznia = 4 717,00 zł
 
wydatki na wynagrodzenie nauczyciela dyplomowanego w nauczaniu indywidualnym (średnio 11 godzin) na 1 ucznia
 
= 42 305,78 zł
 
waga P2 – upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim, niedostosowanie społeczne, zaburzenia zachowania, zagrożenie uzależnieniem, zagrożenie niedostosowaniem społecznym, choroby przewlekłe
 
waga P3 – niewidomi i słabowidzący, niepełnosprawność ruchowa, zaburzenia psychiczne
 
waga P4 niesłyszący i słabosłyszący, upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym lub znacznym
 
waga P5 – upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim – obowiązek szkolny lub obowiązek nauki realizowany poprzez uczestnictwo w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, niepełnosprawności sprzężone oraz autyzm
 
Przykład z gminy Głuchołazy liczącej 25 tys. mieszkańców
 
Dochody z subwencji oświatowej przyznane na 1 ucznia
 
wg określonych wag
 
Wydatki faktycznie ponoszone na 1 ucznia objętego wagami z przyznanym nauczaniem indywidualnym – w wyniku decyzji PPP
 
rodzaj wagi
 
wartość wagi
 
kwota przyznana
 
na 1 ucznia
 
liczba uczniów niepełnospraw-nych objętych wagami w gminie*
 
wartość subwencji oświatowej
 
*w tym liczba uczniów
 
z przyznanym nauczaniem indywidualnym
 
w gminie
 
koszt wynagrodzenia nauczyciela
 
w nauczaniu indywidualnym
 
P2
 
1,40
 
6 603,80 zł
 
26
 
171 698,80 zł
 
8
 
338 446,24 zł
 
P3
 
2,90
 
13 679,30 zł
 
3
 
41 037,90 zł
 
1
 
42 305,78 zł
 
P4
 
3,60
 
16 981,20 zł
 
8
 
135 849,60 zł
 
4
 
169 223,12 zł
 
P5
 
9,50
 
44 811,50 zł
 
12
 
537 738,00 zł
 
11
 
465 363,58 zł
 
 
 
Suma:
 
49
 
886 324,30 zł
 
24
 
1 015 338,72 zł
 

 

Tabelę opracowała Edyta Włodarczyk-Laskowska, starszy specjalista w Związku Gmin Śląska Opolskiego.

 

Autorka jest wiceprzewodniczącą Zespołu Związku Gmin Śląska Opolskiego ds. Oświaty i

naczelnikiem Wydziału Oświaty Urzędu Miejskiego w Głuchołazach

 

Artykuł powstał przy współpracy Czesława Tomalika – prezesa Zarządu Związku Gmin Śląska Opolskiego.

 

 

Podziel się!

Aby dodać komentarz, zaloguj się.