Nowelizacja przepisów kodeksu postępowania administracyjnego

Autor: Przemysław Sztejna* / 02.06.2017
Dziś wchodzi w życie nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to jedna z najistotniejszych i najobszerniejszych nowelizacji postępowania administracyjnego. Przewidziane zmiany mają na celu przede wszystkim usprawnienie prowadzenia postępowań administracyjnych i zapobieganie przewlekłości w rozpatrywaniu spraw administracyjnych. Poniżej przedstawiamy komentarz do nowych przepisów.

Nowe zasady ogólne postępowania administracyjnego i zmiana dotychczasowych

Na mocy nowelizacji wprowadzono do postępowania administracyjnego zasadę in dubio pro libertatem, tj. zasadę przyjaznej interpretacji przepisów. Jest ona podobną zasadą jak zawarta już w art. 2a ordynacji podatkowej, zgodnie z którą niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. W obu zasadach chodzi o wieloznaczność przepisu prawnego, a niejasne regulacje prawne (podatkowe) nie mogą być interpretowane na niekorzyść obywatela – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. (sygn. akt SK 18/09). Wspomnieć należy, że dotychczas również w postępowaniu administracyjnym istniała dyrektywa skierowana do organu administracji, aby prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej – zasada pogłębiania zaufania obywateli ujęta w art. 8 przed nowelizacją k.p.a.

 

Wprowadzenie nowej zasady wynika z przyjęcia odpowiedzialności państwa za niepożądany stan wątpliwości prawnych. Na etapie tworzenia przepisów przez organy państwa obowiązuje konstytucyjna zasada poprawnej legislacji (obowiązek poprawnej legislacji, tj. jasnej i komunikatywnej w szczególności w zakresie obowiązku), zaś w postępowaniu administracyjnym mamy do czynienia ze stosowaniem już przyjętego prawa. Zachowanie się strony (jako adresata obowiązku) w stanie niepewności prawnej nie może powodować ujemnych konsekwencji prawnych – Projekt ustawy www.sejm.gov.pl, zob. druk 1183 – dalej „projekt”.

 

Zgodnie z nową zasadą przyjaznej interpretacji przepisów, czyli rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (art. 7a k.p.a.), jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.

 

Aby doszło do zastosowania tej zasady, muszą wystąpić przesłanki pozytywne i nie mogą wystąpić przesłanki negatywne.

 

Do przesłanek pozytywnych należy zaliczyć:

1)      wydana decyzja ma nałożyć na stronę obowiązek bądź ograniczenie lub odebrać stronie uprawnienia,

2)      w sprawie istnieją wątpliwości co do treści normy prawnej.     

 

Postępowań w zakresie nałożenia na stronę obowiązku (ale też ograniczenia lub odebrania uprawnień) będzie wiele. Będą to postępowania, w których wydawane są decyzje konstytutywne, tj. tworzące obowiązek (np. obowiązek wnoszenia opłaty adiacenckiej), jak i decyzji deklaratoryjnych (potwierdzających istnienie obowiązku). Obowiązek może mieć charakter pieniężny (np. kara za zajęcia pasa drogowego) albo niepieniężny (np. nakaz rozbiórki budynku). Obowiązek może mieć wtedy kilka kwalifikowanych form, tj. obowiązek czynienia czegoś, gdy decyzja ma zobowiązać stronę do określonego zachowania (np. zobowiązanie do zwrotu dotacji w związku z jej wykorzystaniem niezgodnie z przeznaczeniem), albo gdy decyzja zobowiązuje strony do powstrzymywania się z określonym zachowaniem, tj. znoszenia czegoś (np. starosta może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości). 

 

Z kolei przedmiot postępowania, w którym dochodzi do ograniczenia lub odebrania  stronie uprawnienia, związany jest z istnieniem, w chwili prowadzenia tego postępowania i jego zakończenia, tego rodzaju uprawnienia. Przy czym przepis nie rozstrzyga, czy chodzi o uprawnienia wcześniej uzyskane w drodze decyzji (np. cofnięcia uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych), czy też uprawnienia wynikającego z przepisów prawa, a jedynie odbierane lub ograniczane w drodze decyzji administracyjnej. Pojęcie ograniczenia lub odebrania uprawnienia trzeba wykładać szeroko i chodzić będzie o decyzję o uchyleniu wcześniej uzyskanego uprawnienia, a nawet decyzje o wygaśnięciu zezwoleń (np. na sprzedaż alkoholu).

 

Zasada przyjaznej interpretacji przepisów prawa dotyczyć będzie jednak zasadniczo postępowań administracyjnych wszczynanych z urzędu. Wtedy bowiem organ w drodze decyzji nakłada obowiązek albo ogranicza lub odbiera uprawnienie. Sama więc okoliczność zastosowania przez organ administracji publicznej zasady w toku postępowania w pełnym zakresie (ziszczenie się przesłanek pozytywnych i niewystąpienie negatywnych) skutkować będzie wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania  – art. 105 k.p.a. 

 

Zasada przyjaznej interpretacji dotyczy wszystkich postępowań administracyjnych zmierzających do wydania decyzji, w tym postępowań zmierzających do wzruszenia decyzji ostatecznej. Jednak o ile podczas wznowienia postępowania wydaje się, że podczas wydawania decyzji, o której mowa w art. 151 k.p.a. można uwzględnić ww. zasadę (podobnie w przypadku art. 154 i art. 155 k.p.a.), o tyle w postępowaniu nadzorczym  (stwierdzenie nieważności w trybie art. 156 i nast. k.p.a.) już możliwość jej pełnego zastosowania wydaje się wątpliwa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jako postępowanie nadzorcze nie kończy postępowania w sprawie (po stwierdzeniu nieważności potrzebna jest kolejna decyzja), a i przesłanki ujęte w art. 156 k.p.a. nie podlegają korzystnej interpretacji z racji charakteru tego postępowania. 

 

Przez rozstrzygnięcie wątpliwości na „korzyść strony” należy rozumieć optymalne dla niego rozwiązanie prawne spośród tych, które są możliwe w trakcie wykładni treści normy prawnej. Celowo użyto w art. 7a k.p.a. pojęcia wątpliwości, co do treści normy prawnej bowiem norma prawna może być stworzona z wielu przepisów. Przyjmuje się, że norma prawna, odtworzona z przepisów prawa, składa się z trzech elementów: hipotezy, tj. adresata budowy normy prawnej (obejmuje również opis jego cech), dyspozycji wyznaczającej nakaz lub zakaz określonego zachowania i sankcji, tj. skutków prawnych zastosowania, a więc mówiąc potocznie pewnej dolegliwości, jaka grozi adresatowi w razie naruszenia jej dyspozycji.

 

W sprawie więc może pojawić się więcej niż jedna możliwość rozstrzygnięcia wątpliwości, która jest korzystna dla strony. Wtedy organ powinien wybrać tę korzystniejszą dla strony, a gdy organ nie jest w stanie ustalić, która z różnych interpretacji jest korzystniejsza (np. obie interpretacje są korzystne, ale wybór jednej spowoduje zastosowanie różnych sankcji), powinien w ostateczności uzyskać stanowisko strony w tym zakresie co do wyboru najkorzystniejszej dla niej interpretacji.

 

Organ nie jest związany stanowiskiem strony, że przepisy (norma prawna) wywołują wątpliwości podczas jego interpretacji. Takie stanowisko strony, w tym zaproponowane przez nie wątpliwości prawne i najkorzystniejsze rozwiązania dla strony, są subiektywne. Mogą (i muszą) zostać zakwestionowane przez organ poprzez wykazanie w uzasadnieniu decyzji, że treść przepisu nie budzi wątpliwości na tle tej konkretnej sprawy, a wynik prawidłowo przeprowadzonej wykładni przepisu jest inny niż wskazywany przez stronę – tak też interpretacja ogólna Ministra Finansów Nr PK4.8022.44.2015 z 29 grudnia 2015 r.

 

Aby doszło do zastosowania tej zasady, nie mogą wystąpić następujące przesłanki negatywne:

1) jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego oraz w sprawach osobowych funkcjonariuszy oraz żołnierzy zawodowych – przesłanka negatywna pierwotna (art. 7a § 2 k.p.a.), 

2) zastosowaniu zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony sprzeciwiają się sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ – przesłanka negatywna następcza (art. 7a § 1 in fine k.p.a.). 

Istnienie w sprawie więcej niż jednej osoby mającej status strony może (choć nie musi) stworzyć sytuację kolizji interesów, co uniemożliwia wybór jednej, korzystnej dla wszystkich stron (i osób trzecich bezpośrednio zainteresowanych wynikiem postępowania) wykładni. Wtedy zasada in dubio pro libertate nie będzie mogła znaleźć zastosowania. Ustawodawca nie zdefiniował osób trzecich, na których wynik postępowania ma bezpośredni wpływ, choć wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że nie są to podmioty będące stronami postępowania.

 

W toku stosowania zasady przyjaznej interpretacji należy uwzględnić (i dać pierwszeństwo) interesowi publicznemu, w tym istotnemu interesowi państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwu, ochronie zdrowia publicznego, istotnym interesom gospodarczym państwa, obronności lub porządkowi publicznemu. Interes publiczny to wartości wspólne dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 lipca 2015 r., sygn. I SA/Go 270/15), biorąc pod uwagę specyfikę rozstrzyganej sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z 22 września 2016 r., sygn. I OSK 809/15).

 

Zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania 

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania .

 

Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej zmiany k.p.a. były inspirowane regulacjami  Europejskiego kodeksu dobrej praktyki administracyjnej – dalej EKDPA. Przypomnieć należy, że akt ten nie jest prawnie wiążącym instrumentem w relacjach strona a organ administracji publicznej.  W art. 41 Karty Praw Podstawowych uregulowano także  zasady pełnienia służby publicznej, tj. prawo do dobrej administracji. Zgodnie z tą regulacją każdy ma prawo do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii.

 

Z art. 6 EKDPA wynika zasada proporcjonalności (adekwatności), zgodnie z którą w toku podejmowania decyzji urzędnik zapewnia, że podjęte działania będą proporcjonalne do wyznaczonego celu. Urzędnik w szczególności unika ograniczania praw obywateli lub nakładania na nich obciążeń, jeśli ograniczenia te bądź obciążenia byłyby niewspółmierne do celu prowadzonych działań. W toku podejmowania decyzji urzędnik ma na uwadze sprawiedliwe wyważenie interesów osób prywatnych i ogólnego interesu publicznego.

 

Z kolei z art. 6 EKDPA wynika zasada niedyskryminowania (równego traktowania), zgodnie z którą przy rozpatrywaniu wniosków jednostek i przy podejmowaniu decyzji urzędnik zapewnia przestrzeganie zasady równego traktowania. Pojedyncze osoby znajdujące się w takiej samej sytuacji są traktowane w porównywalny sposób. W przypadku różnic w traktowaniu urzędnik zapewnia, aby to nierówne traktowanie było usprawiedliwione obiektywnymi, istotnymi właściwościami danej sprawy. Urzędnik powstrzymuje się w szczególności od wszelkiego nieusprawiedliwionego nierównego traktowania jednostek ze względu na ich narodowość, płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub wyznanie, przekonania polityczne lub inne, przynależność do mniejszości narodowej, posiadaną własność, urodzenie, inwalidztwo, wiek lub orientację seksualną.

 

W art. 8 EKDPA zaś ujęto zasadę bezstronności i niezależności, w myśl której urzędnik jest bezstronny i niezależny. Urzędnik powstrzymuje się od jakichkolwiek arbitralnych działań, które mogłyby mieć negatywny wpływ na sytuację jednostek, jak również od wszelkich form uprzywilejowanego traktowania, bez względu na motywy takiego postępowania. W swoim postępowaniu urzędnik nigdy nie kieruje się interesem osobistym, rodzinnym bądź narodowym, ani też naciskami politycznymi. Urzędnik nie bierze udziału w podejmowaniu decyzji, w której on sam albo bliski członek jego rodziny miałby interes finansowy.

 

Według uzasadnienia do zmian, zasady bezstronności i równego traktowania powinny mieć istotne znaczenie przede wszystkim w sprawach z udziałem kilku stron. Zasada bezstronności oznacza, że organy administracji i ich pracownicy nie powinni w swoich działaniach kierować się jakimikolwiek interesami czy motywami pozaprawnymi, które mogą naruszać interesy stron. Zgodnie zaś z zasadą równego traktowania, wszystkie strony znajdujące się w takiej samej sytuacji powinny być traktowane w porównywalny sposób, bez jakichkolwiek przejawów dyskryminacji. W orzecznictwie sądowym prawo do równego traktowania jest rozumiane jako prawo do równego traktowania przez władze publiczne, które  wyraża się w sferze prawa administracyjnego tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć orzekających o przyznaniu bądź odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają – wyrok WSA w Warszawie z 5 października 2004 r., sygn. II SA 3196/03).   

 

W art. 5 rekomendacji z 20 czerwca 2007 r. Komitetu Ministrów Rady Europy (CM/Rec/2007) dla państw członkowskich w sprawie dobrej administracji zasada proporcjonalności została wyrażona w ten sposób, że organy stosują środki mające wpływ na prawa lub interesy osób prywatnych tylko w razie potrzeby i w zakresie wymaganym do osiągnięcia zamierzonego celu. Organy administracji publicznej powinny utrzymywać równowagę między niekorzystnymi skutkami decyzji dla jednostki a celami, które są realizowane. Chodzi więc o osiągnięcie celu przy użyciu proporcjonalnych środków prawnych. Oznacza to, że działania podejmowane w toku postępowania administracyjnego powinny uwzględniać odpowiednie (miarkowanie rozumiemy przez utrzymanie właściwej relacji między celem działania a dolegliwościami) środki podejmowane w osiągnięciu zamierzonego celu. Tym samym organy administracji publicznej powinny wymierzać ostatecznie stronie dolegliwości, które były współmierne do wyznaczonego celu, a także wyważać proporcje między ochroną dobra (interesu) ogólnego (publicznego) i dobra (interesu) indywidualnego. Według uzasadnienia do nowelizacji zasada proporcjonalności znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy organ administracji dysponuje pewnym zakresem luzu decyzyjnego, a więc dotyczy to zarówno korzystania z uznania administracyjnego, jak i czynności faktycznych dokonywanych przez organ.

 

Zasada pewności prawa, czyli zasada usprawiedliwionych oczekiwań

Rozwinięciem zasady wzbudzania zaufania obywateli przez organy władzy publicznej jest związanie wydanymi już wcześniej orzeczeniami, a więc przyjętą przez ten organ praktyką orzeczniczą. Taka zmienność poglądów wyrażanych w decyzjach organów wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany była uznawana wcześniej za naruszenie art. 8 k.p.a., tj. naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 grudnia 2009 r., sygn. VIII SA/Wa 641/09 oraz wyrok NSA z 9 października 2015 r., sygn. I OSK 1378/15; por. wyrok WSA w Białymstoku z 12 grudnia 2013 r., sygn. II SA/Bk 741/13).

 

Zgodnie z zasadą usprawiedliwionych oczekiwań, obowiązującą po nowelizacji, organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym – art. 8 § 2 k.p.a. W istocie zasada jest swego rodzaju dyrektywą wewnętrzną, skierowaną do organów administracji publicznej, polegająca na związaniu (w sensie materialnym) uprzednio wydanymi orzeczeniami.  

 

W praktyce trudności budzić będzie pojęcie „uzasadnionej przyczyny”, które daje możliwość odstąpienia od dotychczasowej praktyki orzeczniczej. Takim przykładem będzie prawomocne wskazanie sądu administracyjnego, które formalnie dotyczy jednej sprawy sądowo-administracyjnej (art. 153 ppsa), jednak może stanowić podstawę do innego, odmiennego orzekania przez organy administracji publicznej w pozostałych sprawach. Z kolei – w mojej ocenie – wydanie przez organ odwoławczy decyzji innej, odmiennej  niż organ pierwszoinstancyjny nie stanowi uzasadnionej przyczyny, o której mowa wyżej, ale oznacza że nie mamy do czynienia z utrwaloną praktyką orzeczniczą w tej sprawie.

 

Z kolei na pojęcie „praktyki orzeczniczej’ będzie składać się przede wszystkim rozstrzygnięcie ujęte w decyzji kończącej postępowanie – art. 107 k.p.a. Praktyka orzecznictwa może być rozumiana jednak szerzej, jako w ogóle ocena prawna, tj. zastosowanie  określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji w zakresie niezmienionego, danego stanu faktycznego, obejmująca nie tylko wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego, ale dalej, również powtarzalność organu w zakresie orzekania w ramach uznania administracyjnego (organ powtarza to samo rozstrzygnięcie, kiedy sprawa daje mu pewien luz decyzyjny). W sferze uznania administracyjnego ryzyko rozbieżności w praktyce administracyjnej jest największe. To, że sprawy mają charakter indywidualny, nie oznacza, że nie jest możliwe wypracowanie utrwalonych praktyk w zakresie ich rozstrzygania z uwagi na ten sam stan faktyczny i prawny (por. m.in. wyrok NSA z 9 października 2015 r., sygn. I OSK 1378/15). Według orzecznictwa TSUE przymiot „utrwalonej” ma więc taka praktyka, która jest w stanie wzbudzić w świadomości ostrożnego i należycie poinformowanego podmiotu racjonalne (uprawnione) oczekiwania, że organ rozstrzygnie sprawę w określony sposób (por. wyrok TSUE w sprawie Salomie i Oltean, C-183/1420), wyrok ETS w sprawie Elmeka, C-181/04 do C-183/0421)).

 

W uzasadnieniu projektu wskazano, że wprowadzenie zasady wynika z konieczności zapewnienia przewidywalności działań władzy publicznej, co szczególnie dotyczy planowania przez stronę działań inwestycyjnych, a racjonalne planowanie działań strony wymaga od organów administracji publicznej respektowania zasady nieodstępowania od utrwalonej praktyki, czyli innymi słowy – zasady respektowania uprawnionych oczekiwań, wynikających z utrwalonej praktyki danego organu. Podstawą wprowadzenia tej zasady do polskiego porządku prawnego była zasada uprawnionych oczekiwań, która znajduje wyraz w art. 10 ust. 2 EKDPA, zgodnie z którym: „Urzędnik uwzględnia uzasadnione i słuszne oczekiwania jednostek, które  wynikają z działań podejmowanych w przeszłości przez daną instytucję”.

 

Mediacja i zmiany w zasadzie ugodowego załatwiania sprawy

Zgodnie ze zmodyfikowanym art. 13 § 1 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej w sprawach, których charakter na to pozwala, dążą do polubownego rozstrzygania kwestii spornych oraz ustalania praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania w należących od ich właściwości w sprawach, w szczególności przez podejmowanie czynności:

1) skłaniających strony do zawarcia ugody, w sprawach, w których uczestniczą strony o spornych interesach;

2) niezbędnych do przeprowadzenia mediacji.

Zgodnie ze zmodyfikowanym art. 13 § 1 § 2 kpa organy administracji publicznej podejmują wszystkie uzasadnione na danym etapie postępowania czynności umożliwiające przeprowadzenie mediacji lub zawarcie ugody, a w szczególności udzielają wyjaśnień o możliwościach i korzyściach polubownego załatwienia sprawy.

 

Mediacja jest alternatywnym sposobem prowadzenia postępowania administracyjnego, choć w przypadku mediacji administracyjnej nie kończy ona postępowania. Mediacja administracyjna może  być prowadzona po wszczęciu postępowania administracyjnego i jest dobrowolna. Cechą charakterystyczną mediacji jest udział mediatora, co ma umożliwić bezstronną, skuteczną i efektywną komunikację pomiędzy stronami albo stronami i organem administracji publicznej (gdy jest on uczestnikiem). Celem mediacji jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz dokonanie ustaleń dotyczących jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa, w tym przez wydanie decyzji lub zawarcie ugody – art. 96a par. 3 k.p.a.

 

W toku postępowania może być przeprowadzona mediacja, jeżeli pozwala na to charakter sprawy w szczególności będzie to postępowanie, w którym uczestniczą dwie strony o sprzecznych interesach. 

 

Uczestnikami postępowania mediacyjnego mogą być: w pierwszym przypadku – organ prowadzący postępowanie oraz strona lub strony tego postępowania albo w drugim przypadku – same strony postępowania. W obu konfiguracjach uczestnikiem może być również organ współdziałający, o którym mowa w art. 106 § 1 k.p.a., w przypadku gdy ten organ nie zajął jeszcze stanowiska – art. 96a § 1 k.p.a.

 

Postępowanie mediacyjne przebiega w kilku etapach, a część czynności, w jego toku, podejmowanych jest bezpośrednio przez organ administracji publicznej, tj.:

1)      pouczenie o mediacji w ramach realizacji obowiązków wynikających z art. 10 k.p.a. i art. 9 k.p.a., bowiem organ administracji publicznej udziela stronie wyjaśnień o możliwościach i korzyściach polubownego załatwienia sprawy,

2)      zawiadomienie o mediacji, podczas którego organ administracji publicznej, z urzędu lub na wniosek strony (może w nim wskazać mediatora), zawiadamia strony oraz organ współdziałający  o możliwości przeprowadzenia mediacji,

3)      postanowienie o skierowaniu sprawy do mediacji, jeżeli uczestnicy mediacji wyrazili zgodę na przeprowadzenie mediacji – art. 96d k.p.a. wraz z pouczeniem, że uczestnik mediacji w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji może nie wyrazić zgody na zapoznanie się mediatora z aktami sprawy – art. 96i k.p.a.,

4)      postanowienie o zakończeniu mediacji, które organ administracji publicznej wydaje w przypadku nieosiągnięcia celów mediacji w ustalonych terminach mediacji  – art. 96e par. 3 k.p.a.

 

W zawiadomieniu o możliwości przeprowadzenia mediacji organ administracji publicznej zwraca się do stron o: 1) wyrażenie zgody na przeprowadzenie mediacji, 2) wybranie mediatora w terminie czternastu dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Zawiadomienie o możliwości przeprowadzenia mediacji zawiera pouczenie o zasadach prowadzenia mediacji oraz ponoszenia jej kosztów – art. 96b § 3 i § 4 k.p.a.

 

Postanowienie o przeprowadzeniu mediacji doręcza się stronom oraz organowi, o którym mowa w art. 106 § 1 k.p.a. W postanowieniu o skierowaniu sprawy do mediacji wskazuje się mediatora wybranego przez uczestników mediacji, a jeżeli uczestnicy mediacji nie wybrali mediatora, wskazuje się mediatora wybranego przez organ administracji publicznej, posiadającego odpowiednią wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach danego rodzaju.

 

Postępowanie mediacyjne stanowi podstawę do odroczenia rozpatrzenia sprawy na okres do dwóch miesięcy – termin mediacji. Na zgodny wniosek uczestników mediacji lub z innych ważnych powodów ten określony termin może zostać przedłużony, nie dłużej jednak niż o miesiąc – art. 96e k.p.a.

 

Osoba mediatora

Ustawa nowelizująca stawia określone wymogi osobie mediatora. Mediatorem może być osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych, w szczególności mediator wpisany na listę stałych mediatorów lub do wykazu instytucji i osób uprawnionych do prowadzenia postępowania mediacyjnego, prowadzonych przez prezesa sądu okręgowego lub na listę prowadzoną przez organizację pozarządową lub uczelnię, o której informację przekazano prezesowi sądu okręgowego. Mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji i niezwłocznie ujawnić okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwość co do jego bezstronności, w tym odpowiednio okoliczności, o których mowa w art. 24 § 1 i 2 k.p.a. Mediator odmawia przeprowadzenia mediacji w przypadku wątpliwości co do jego bezstronności i niezwłocznie zawiadamia o tym uczestników mediacji oraz organ administracji publicznej, jeżeli nie jest on uczestnikiem mediacji, art. 96f  i art. 96g k.p.a. Mediator nie może być przesłuchany w charakterze świadka co do faktów, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że uczestnicy mediacji zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji – art. 83 § 4 k.p.a.

 

Z kolei postępowanie mediacyjne przed mediatorem przebiega również w kilku etapach, a czynności w jego toku podejmowane bezpośrednio przez mediatora to:

1)      uzyskanie przez mediatora danych kontaktowych uczestników mediacji oraz ich pełnomocników, w szczególności numery telefonów i adresy poczty elektronicznej, jeżeli organ administracji je posiada – art. 96h k.p.a.,

2)      zapoznanie się mediatora z aktami sprawy, w tym sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, chyba że uczestnik mediacji w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji nie wyrazi zgody na zapoznanie się mediatora z aktami – art. 96i k.p.a.,

3)      odmowa mediatora przeprowadzenia mediacji w przypadku wątpliwości co do jego bezstronności i niezwłoczne zawiadamianie o tym uczestników mediacji oraz organ administracji publicznej, jeżeli nie jest on uczestnikiem mediacji,

4)      właściwe prowadzenie mediacji przez mediatora, który dąży do polubownego rozwiązania sporu, w tym przez wspieranie uczestników mediacji w formułowaniu przez nich propozycji ugodowych – art. 96k k.p.a.,

5)      sporządzenie protokołu z przebiegu mediacji, który m.in. zawiera: czas i miejsce przeprowadzenia mediacji; imię i nazwisko (nazwę) oraz adresy (siedziby) uczestników mediacji; imię i nazwisko oraz adres mediatora; dokonane ustalenia co do sposobu załatwienia sprawy; podpis mediatora oraz uczestników mediacji,

6)      przedłożenie protokołu z przebiegu mediacji organowi administracji publicznej w celu włączenia go do akt sprawy i doręczenie odpisu tego protokołu uczestnikom mediacji  – art. 96m k.p.a.

 

Jeżeli w wyniku mediacji zostaną dokonane ustalenia dotyczące załatwienia sprawy w granicach obowiązującego prawa, organ administracji publicznej załatwia sprawę zgodnie z tymi ustaleniami, zawartymi w protokole z przebiegu mediacji – art. 96n k.p.a. Ustalenia tego rodzaju mogą obejmować zawarcie ugody przed mediatorem (nie jest to jednak ugoda zawarta przed pracownikiem – art. 114 k.p.a.). 

 

Z kolei załatwienie sprawy przez organ – po mediacji – może przybrać różne formy jego zakończenia: poczynając od decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego (w ramach postępowania mediacyjnego ustalono, że strona wycofa wniosek  o wszczęcie postępowania), zgoda na przeprowadzenie przed organem administracji publicznej oraz ewentualnie zawarcie ugody w trybie art. 114 k.p.a., zatwierdzeniem ugody zawartej przed mediatorem (por. szerzej art. 121a k.p.a.), kończąc na wydaniu decyzji  o określonej treści, wszystko w ramach i granicach  obowiązującego prawa.

 

Koszty mediacji

Ustawa nowelizująca reguluje również koszty prowadzonej mediacji. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z przeprowadzeniem jej, chyba że wyraził zgodę na prowadzenie mediacji bez wynagrodzenia. Koszty wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych z przeprowadzeniem mediacji pokrywa organ administracji publicznej, a w sprawach, w których może być zawarta ugoda – strony w równych częściach, chyba że postanowią one inaczej. Koszty mediacji są pokrywane niezwłocznie po jej zakończeniu – art. 96l k.p.a. Niepokrywanie przez stronę dodatkowych kosztów mediacji ma zapewnić powszechną dostępność tej formy rozwiązywania sporów administracyjnych oraz ma przyczynić się do spopularyzowania mediacji w ramach postępowania administracyjnego. Z kolei, gdy w sprawie ma być zawarta ugoda, koszty mediacji ponoszą strony, a więc ten podmiot, który inicjuje lub bierze udział w czynności generującej koszty, które to czynności mogą mu jednocześnie przynieść korzyść.

 

Pełna treść artykułu w "Kurierze Prawnym" dodatku do PST WSPÓLNOTA

 

Zmiany w KPA będą także jednym z tematów IV OGÓLNOPOLSKIEGO SEMINARIUM SEKRETARZY,  które odbędzie się w dniach 6‒7 czerwca 2017 r. w Centrum Spotkania Kultur w Lublinie.

 

Więcej informacji i formularz zgłoszeniowy na www.seminariumsekretarzy.pl

Podziel się!

Aby dodać komentarz, zaloguj się.