Obowiązek szkolny i przedszkolny

Autor: Mirosław Obrębski / 20.12.2012
MONOGRAFIA 28 7 2009 28

Od roku szkolnego 2009/2010 nastąpi wprowadzenie - dla dzieci w wieku 5 lat - prawa do rocznego przygotowania przedszkolnego. Prawo to od 1 września 2011 r. przekształci się w obowiązek. Umożliwienie dziecku pięcioletniemu realizacji rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego będzie zadaniem własnym gminy.

Ustawa z 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy Karta Nauczyciela oraz ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (DzU nr 145, poz. 917) wprowadziła kilka zmian. W związku z sygnalizowanymi przez gminy trudnościami w kontrolowaniu spełniania obowiązku nauki przez absolwentów gimnazjum, którzy nie ukończyli 18 lat, zastosowano rozwiązanie polegające na nałożeniu na dyrektorów publicznych i niepublicznych szkół ponadgimnazjalnych i placówek, osób prowadzących akredytowaną działalność oświatową oraz pracodawców prowadzących przygotowanie zawodowe, obowiązku informowania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o spełnianiu obowiązku nauki przez absolwentów gimnazjum zamieszkałych na obszarze danej gminy. Zobowiązani mają na to 14 dni od dnia przyjęcia absolwenta, a ponadto w takim samym terminie muszą informować o wszelkich zmianach w tym zakresie. Natomiast rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi nauki będą obowiązani informować ww. organy o formie spełniania obowiązku nauki i zmianach w tym zakresie tylko w przypadku, gdy te organy o to wystąpią (art. 16 ust. 6b). {paid}
Realizując postulat zgłaszany m.in. przez NIK, w ustawie sprecyzowano pojęcie „niespełniania obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki". Za niespełnianie tych obowiązków należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50 proc. obowiązkowych zajęć edukacyjnych lub w celu przygotowania zawodowego (art. 20 ust. 2). Określono, że kontrola spełniania obowiązku szkolnego przez dyrektorów szkół oraz obowiązku nauki przez gminy polega również na prowadzeniu stosownych ewidencji spełniania tych obowiązków (art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2).
Ponadto wprowadzono możliwość spełniania obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki także przez uczęszczanie do przedszkoli lub szkół za granicą oraz przedszkoli lub szkół funkcjonujących przy przedstawicielstwach dyplomatycznych innych państw w Polsce lub w ramach programów edukacyjnych Unii Europejskiej. W tych przypadkach rodzice dzieci mają obowiązek corocznego (do końca września) informowania dyrektora szkoły, w obwodzie której dziecko mieszka, o spełnianiu danego obowiązku (art. 16 ust. 5b).
Umożliwiono również przyjmowanie do szkół niepublicznych dla dorosłych osób, które ukończyły 16 lat, przez co zlikwidowano nieuzasadnione zróżnicowanie w stosunku do szkół publicznych (na podstawie art. 15a ustawy o systemie oświaty minister właściwy do spraw oświaty i wychowania ma określić, w drodze rozporządzenia, przypadki, w których do publicznej lub niepublicznej szkoły dla dorosłych można przyjąć osobę, która ukończyła 16 lat, a w przypadku uczestników OHP - 15 lat, biorąc pod uwagę opóźnienie w cyklu kształcenia).

Upowszechnienie wychowania przedszkolnego

Od roku szkolnego 2009/2010, zgodnie ze zmianami wprowadzonymi ustawą z 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DzU nr 56, poz. 458), nastąpi wprowadzenie - dla dzieci w wieku 5 lat - prawa do rocznego przygotowania przedszkolnego. Prawo to od 1 września 2011 r. przekształci się w obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego. Zapewnienie dziecku 5-letniemu przygotowania przedszkolnego będzie zadaniem własnym gminy. Gmina będzie zobowiązana do takiego ustalenia sieci przedszkoli, oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego, aby umożliwić dziecku pięcioletniemu realizację rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego.
W przypadku gdy droga dziecka do placówki realizującej wychowanie przedszkolne będzie dłuższa niż 3 km, gmina będzie miała obowiązek zorganizowania bezpłatnego transportu i opieki podczas przewozu lub zwrotu kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie będą zapewniać rodzice. Taki sam obowiązek będzie miała gmina w przypadku dzieci niepełnosprawnych oraz upośledzonych umysłowo z niepełnosprawnością sprzężoną.
Wobec wątpliwości interpretacyjnych zapisano w ustawie, iż wychowaniem przedszkolnym obejmuje się dzieci od początku roku szkolnego, w którym kończą 3 lata. Oznacza to, że do przedszkola z początkiem nowego roku szkolnego powinny być przyjmowane nie tylko dzieci, które są urodzone przed 1 września, ale wszystkie urodzone w danym roku. W przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, wychowaniem przedszkolnym może być objęte dziecko w wieku powyżej 6 lat, ale nie dłużej niż do końca roku szkolnego, w którym kończy 8 lat. Skrócenie okresu o 2 lata pozwoli na szybsze rozpoczynanie przez dzieci niepełnosprawne nauki w szkole razem z rówieśnikami sprawnymi i wpłynie na ich lepszy rozwój, ma również zapobiegać bardziej prozaicznym trudnościom, np. wyposażania sal lekcyjnych w odpowiedni rozmiar ławek.
Natomiast, mając na uwadze wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie odpowiedniego poziomu kształcenia w innych formach wychowania przedszkolnego (punktach przedszkolnych i zespołach wychowania przedszkolnego), odstąpiono od możliwości realizowania w tych formach tylko części podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Oznacza to, że niezależnie od przyjętej formy, musi być zrealizowana cała podstawa programowa. Podmioty działające przed dniem wejścia w życie projektowanej zmiany ustawy będą miały sześć miesięcy, aby dostosować się do tej zasady.
Prezentowane powyżej rozwiązania są zawarte w art. 14 ust. 1-1a oraz ust. 3 i 3a, art. 44a i 16 znowelizowanej ustawy o systemie oświaty.

Formy wychowania przedszkolnego
Upowszechnianiu wychowania przedszkolnego oraz uelastycznieniu jego organizacji służy tworzenie oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych. System oświaty - zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 lit. a ustawy - obejmuje między innymi przedszkola i szkoły podstawowe. Z zapisów art. 61 ust. 1-2 ustawy wynika, że struktura organizacyjna szkoły podstawowej obejmuje klasy I-VI, a w przypadkach uzasadnionych miejscowymi warunkami mogą być tworzone szkoły obejmujące część klas szkoły podstawowej, w tym także szkoły filialne. Jednak w art. 14 ust. 1 tej ustawy - w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 6 ustawy z 7 września 2007 r. (DzU nr 181, poz. 1292) zmieniającej ustawę oświatową od 1 stycznia 2008 r. - wyraźnie ustanowiono, że wychowanie przedszkolne obejmuje zasadniczo dzieci w wieku 3-6 lat (wyjątkowo dopuszczalne jest przyjęcie do przedszkola dziecka, które ukończyło 2,5 roku - art. 14 ust. 1b), które jest realizowane w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz w innych formach wychowania przedszkolnego. Inne formy wychowania przedszkolnego mogą być organizowane dla dzieci w wieku 3-5 lat w miejscu możliwie najbliższym miejsca ich zamieszkania, w przypadkach uzasadnionych warunkami demograficznymi i geograficznymi jako uzupełnienie sieci publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych (art. 14a ust. 1a i ust. 5). Zgodnie z rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z 10 stycznia 2008 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania (DzU nr 7, poz. 38), wychowanie przedszkolne może być prowadzone w zespołach wychowania przedszkolnego, w których zajęcia są prowadzone w niektóre dni tygodnia lub punktach przedszkolnych, w których zajęcia są prowadzone przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący. Grupa dzieci może liczyć od 3 do 25 dzieci (w przedszkolu i oddziale przedszkolnym przy szkole podstawowej maksymalnie 25 dzieci), minimalny dzienny wymiar godzin zajęć wychowania przedszkolnego wynosi 3 godziny (w przedszkolu i oddziale przedszkolnym przy szkole podstawowej to minimum wynosi 5 godzin), a minimalny tygodniowy wymiar godzin zajęć wynosi 12 godzin (w przedszkolu i oddziale przedszkolnym przy szkole podstawowej - 25). Zajęcia mogą być prowadzone przez nauczyciela w lokalu zapewniającym: bezpieczne i higieniczne warunki pobytu dzieci oraz wyposażenie w sprzęt i pomoce dydaktyczne niezbędne do realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego lub wybranych części tej podstawy.
Ponadto w art. 14 ust. 3 ustawa oświatowa określiła, iż dziecko w wieku 6 lat jest obowiązane odbyć roczne przygotowanie przedszkolne w przedszkolu albo w oddziale przedszkolnym zorganizowanym w szkole podstawowej.
Do ustalenia sieci prowadzonych przez gminę publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz do uzupełnienia sieci tych placówek o inne formy wychowania przedszkolnego jest zobligowana rada gminy (art. 14a ust. 1 i ust. 1a).

Statuty szkół i placówek publicznych
Zgodnie z art. 58 ustawy oświatowej, szkołę lub placówkę publiczną zakłada się na podstawie aktu założycielskiego, który określa jej typ, nazwę i siedzibę. Typy szkół i placówek określa ww. art. 2 ustawy o systemie oświaty, natomiast typy szkół - art. 9. Organ zakładający szkołę lub placówkę podpisuje akt założycielski oraz nadaje jej pierwszy statut (art. 58 ust. 6). W statucie, zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 1 i 4 powinno się ustalić w szczególności nazwę i typ szkoły lub placówki, ich cele i zadania oraz organizację. Ponadto w oparciu o ust. 2 tego artykułu minister właściwy do spraw oświaty i wychowania otrzymał delegację do określenia, w drodze rozporządzenia, ramowych statutów szkół i placówek publicznych, uwzględniając w szczególności ogólne zasady organizacji szkoły lub placówki, a także zakresy spraw, które powinny być ustalone w statucie szkoły lub placówki. Ramowe statuty szkół i placówek publicznych stanowią załączniki do rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (DzU nr 61, poz. 624 z późn. zm.). I tak, w załączniku nr 2 - „Ramowy statut publicznej szkoły podstawowej" w § 5 ust. 6 ustalono, że w szkole mogą być tworzone oddziały przedszkolne realizujące program wychowania przedszkolnego. Natomiast w ust. 7 - iż w szkołach działających w szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych dopuszcza się organizację nauczania w klasach łączonych, w tym połączenie zajęć prowadzonych w oddziale przedszkolnym dla dzieci 6-letnich i zajęć prowadzonych w klasie I.
Z powyższego wynika, że w szkołach podstawowych dopuszczalne jest tworzenie oddziałów przedszkolnych dla dzieci w wieku 3-6 lat obejmujących wychowanie przedszkolne. Zarówno dzieci 6-letnie, jak i młodsze objęte są wychowaniem przedszkolnym, a różnica polega jedynie na obligatoryjności edukacji wprowadzonej dla sześciolatków. O ile więc takie oddziały funkcjonowały już przy szkole podstawowej, np. dla dzieci 6-letnich, o tyle utworzenie dodatkowych oddziałów przedszkolnych dla dzieci młodszych dotyczy jedynie zmiany wewnętrznej organizacji szkoły ustalonej w statucie (por. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody podlaskiego z 17 lipca 2008 r., sygn. akt NK.II.B.G.0911- 143/08, Wspólnota 2008, numer 33). Projekt zmiany statutu, zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, przygotowuje rada pedagogiczna szkoły, która przedstawia je do uchwalenia radzie szkoły. Rada upoważniona jest do dokonania tej zmiany na podstawie art. 50 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Ponieważ rady szkół i placówek nie są obligatoryjne, dlatego w przypadku gdy taka rada nie została powołana, jej zadania wykonuje rada pedagogiczna (por. art. 52 ust. 2 ustawy).
Jeżeli takie oddziały przedszkolne przy szkole podstawowej nie funkcjonowały, powinny zostać dodane do jej struktury - jako odrębny typ placówki oświatowej - w trybie art. 59 ust. 6 ustawy o systemie oświaty, to jest poprzez przekształcenie już funkcjonującej szkoły podstawowej. Rada gminy w oparciu o art. 14a ust. 1 powinna też dokonać odpowiedniej zmiany sieci prowadzonych przez gminę publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych. Podobnie o wprowadzeniu innych form wychowania przedszkolnego i ich sieci zdecyduje również rada gminy (art. 14a ust. 1a).
Tak więc wychowaniem przedszkolnym w oddziale przedszkolnym przy szkole podstawowej mogą być objęte dzieci w różnym wieku, a jedynie nie będzie możliwości połączenia takiego „mieszanego" oddziału z klasą pierwszą.
Należy zwrócić uwagę, że do tej pory nie zostały jednoznacznie wyjaśnione kwestie dotyczące długości zajęć w ciągu roku szkolnego oraz wymiaru urlopu wypoczynkowego dla nauczycieli zatrudnionych w oddziałach przedszkolnych przy szkołach podstawowych (czy stosuje się tu przepisy dotyczące szkół podstawowych, czy też przedszkoli). Chociaż opinia MEN w tej sprawie jest jednoznaczna - oddziałów przedszkolnych umiejscowionych w szkołach podstawowych i zatrudnionych w nich nauczycieli dotyczą przepisy w zakresie wychowania przedszkolnego (por. „Opinia Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie nauczycieli zatrudnionych w oddziałach przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych", tryb dostępu: www.men.gov.pl/content/view/12399/22/).
Obowiązek szkolny sześciolatków

Ustawa z 19 marca 2009 r. zakłada objęcie obowiązkiem szkolnym dzieci 6-letnich. Wprowadzenie obniżonego wieku rozpoczęcia szkoły ma być rozłożone na trzy lata. Zgodnie z art. 12 noweli ustawy oświatowej, w latach szkolnych 2009/2010-2011/2012, na wniosek rodziców, obowiązkiem szkolnym może być objęte dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 6 lat. Jednak to dyrektor publicznej szkoły podstawowej, w obwodzie której dziecko mieszka, może je przyjąć do szkoły, jeżeli pozwalają na to warunki organizacyjne, a dziecko było objęte wychowaniem przedszkolnym w roku szkolnym poprzedzającym rok szkolny, w którym ma rozpocząć naukę w szkole podstawowej. Wymogu objęcia wychowaniem przedszkolnym nie stosuje się, gdy dziecko posiada pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej o możliwości rozpoczęcia spełniania obowiązku szkolnego.
Podobnie jest również w przypadku innych szkół podstawowych, do których rodzice złożyli wniosek o przyjęcie dziecka. Odstąpiono więc od proponowanej przez rząd zmiany polegającej na różnicowaniu sytuacji dzieci sześcioletnich w zakresie możliwości wcześniejszego przyjęcia do szkoły podstawowej ze względu na miesiąc, w którym urodziło się dziecko. Rodzice wszystkich dzieci sześcioletnich urodzonych w danym roku będą mogli ubiegać się o przyjęcie do szkoły podstawowej na jednakowych zasadach. Dopiero od 1 września 2012 r. podejmowanie nauki przez dzieci sześcioletnie będzie obowiązkowe.
Powiadomienie o spełnianiu przez dziecko obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego

Zgodnie z art. 14b ust. 3 ustawy oświatowej, dyrektorzy publicznych i niepublicznych przedszkoli i szkół podstawowych, w których zorganizowano oddziały przedszkolne, oraz nauczyciele prowadzący zajęcia w publicznych i niepublicznych innych formach wychowania przedszkolnego są obowiązani powiadomić dyrektora szkoły, w obwodzie której dziecko mieszka, o spełnianiu przez nie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego odpowiednio w przedszkolu, oddziale przedszkolnym lub w innej formie wychowania przedszkolnego oraz o zmianach w tym zakresie.

Obowiązek szkolny

Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat (od roku 2012), oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. Na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 5 lat, jeżeli wykazuje psychofizyczną dojrzałość do podjęcia nauki szkolnej.
Decyzję o wcześniejszym przyjęciu dziecka do szkoły podstawowej podejmuje dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dziecko, które zostało wcześniej przyjęte do szkoły podstawowej, jest zwolnione z obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego.
Obowiązek szkolny może być odroczony. Decyzję w tej sprawie podejmuje dyrektor publicznej szkoły podstawowej, w obwodzie której dziecko mieszka, po zasięgnięciu opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej (art. 15 ust. 2 i art. 16). Ponieważ zgodnie z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP nauka do 18. roku życia jest obowiązkowa, w ustawie określono, iż w przypadku gdy uczeń ukończył szkołę ponadgimnazjalną przed ukończeniem 18. roku życia, spełnianie obowiązku nauki może odbywać się przez uczęszczanie do szkoły wyższej (art. 16 ust. 5c).

Spełnianie obowiązku poza szkołą
Ustawa o systemie oświaty już wcześniej pozwalała na realizację odpowiedniego obowiązku poza przedszkolami i szkołami. Obecnie na wniosek rodziców (art. 16 ust. 8-14 ww. ustawy) dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić w drodze decyzji na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym lub inną formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą. Zezwolenie może być wydane, jeżeli wniosek został złożony do 31 maja i do niego dołączono:
• opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej;
• oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia oraz
• zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych.
Dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą otrzymuje świadectwo ukończenia poszczególnych klas po zdaniu egzaminów klasyfikacyjnych. Egzamin obejmuje zakres części podstawy programowej obowiązującej na danym etapie kształcenia, uzgodnionej na dany rok szkolny z dyrektorem szkoły. Dziecku takiemu nie ustala się oceny z zachowania.
W ustawie uregulowano również, kiedy cofa się zezwolenie na spełnienie obowiązku nauki poza szkołą:
• na wniosek rodziców;
• jeżeli dziecko z przyczyn nieusprawiedliwionych nie przystąpiło do egzaminu klasyfikacyjnego albo nie zdało rocznych egzaminów klasyfikacyjnych;
• w razie wydania zezwolenia z naruszeniem prawa.
Dopuszczanie do użytku programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania

Dopuszczone do użytku w danej szkole programy wychowania przedszkolnego lub programy nauczania stanowią odpowiednio zestaw programów wychowania przedszkolnego lub szkolny zestaw programów nauczania. Obecnie to dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, dopuszcza do użytku w danej szkole zaproponowany przez nauczyciela program wychowania przedszkolnego lub program nauczania. Zgodnie z art. 22a ustawy oświatowej, to nauczyciel ma prawo wyboru podręcznika spośród podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego.
Dyrektor szkoły jest również odpowiedzialny za uwzględnienie w zestawie programów wychowania przedszkolnego i szkolnym zestawie programów nauczania - całości odpowiednio podstawy programowej wychowania przedszkolnego i podstawy programowej kształcenia ogólnego, ustalonej dla danego etapu edukacyjnego. W przypadku szkoły prowadzącej kształcenie w zawodach albo w profilach kształcenia ogólnozawodowego - także całości podstawy programowej kształcenia w zawodzie albo podstawy programowej kształcenia w profilu kształcenia ogólnozawodowego. Dyrektor podaje do publicznej wiadomości, do 15 czerwca, zestaw podręczników, które będą obowiązywać od początku następnego roku szkolnego.

Podziel się!

Aby dodać komentarz, zaloguj się.