Na kolumnach „Nowe prawo" przez cały 2009 r. staraliśmy się prezentować i omawiać ważne dla samorządowej administracji rozporządzenia i ustawy. Poniżej przedstawiamy wybór tych aktów prawnych, które, wcześniej uchwalone, wejdą w życie od1 stycznia 2010 r.

FINANSE PUBLICZNE

Nowa ustawa o finansach publicznych to jeden z ważniejszych aktów prawnych, uchwalony w tym roku przez Sejm, który w największym stopniu dotknie samorządy. Na łamach „Wspólnoty" (m.in. nr. 31, 33, 41, 48) wielokrotnie o niej pisaliśmy, ale przypomnimy, które z regulacji wchodzą w życie już na początku 2010 roku.

Wieloletnie prognozy finansowe
Dla JST wprowadzone zostaną wieloletnie prognozy finansowe na okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat. Powinny one określać co najmniej: dochody bieżące oraz wydatki bieżące budżetu JST, dochody majątkowe, wynik budżetu JST, przeznaczenie nadwyżki albo sposób sfinansowania deficytu, przychody i rozchody budżetu JST, kwotę długu JST, objaśnienia przyjętych wartości.
Projekt uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej i jej zmiany zaopiniuje regionalna izba obrachunkowa.

Kontrola zarządcza
Wprowadzona zostanie kontrola zarządcza w jednostkach sektora finansów publicznych jako ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny i terminowy.
Natomiast jeżeli ujęta w uchwale budżetowej kwota dochodów i przychodów lub kwota wydatków i rozchodów przekroczy 40 mln zł, przeprowadzony zostanie audyt wewnętrzny. Zadania przypisane kierownikowi jednostki związane z audytem wewnętrznym mają wykonywać odpowiednio: wójt, burmistrz, prezydent miasta albo przewodniczący zarządu JST. Będą oni także upoważniali takiego audytora do przeprowadzenia audytu w ich samorządzie, w tym w jednostkach organizacyjnych.

Wieloletni plan finansowy
Zostanie wprowadzony wieloletni plan finansowy jako plan dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów budżetu państwa sporządzany na cztery lata budżetowe, który ma stanowić podstawę przygotowywania projektu ustawy budżetowej. Ma on przy tym dotyczyć subwencji ogólnej i dotacji na zadania zlecone JST.
Bank Gospodarstwa Krajowego przejmie dokonywanie płatności wynikających z umów o dofinansowanie oraz decyzji o dofinansowanie, odpowiednio zawartych lub wydanych przed 1 stycznia 2010 r. Umowy te oraz decyzje nie wymagają jednak zmian w tym zakresie.

Likwidacja i przekształcenia zakładów budżetowych
Nowa ustawa o finansach publicznych oraz przepisy ją wprowadzające spowodują wiele zmian w sferze jednostek organizacyjnych JST, które są wykorzystywane do wykonywania zadań publicznych. Będzie się to wiązało także ze znaczącymi skutkami w sferze pracowniczej, jeżeli zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze będą likwidowane. Jak wynika z ustawy, samorządowe zakłady budżetowe mogą prowadzić działalność jedynie w zakresie:
• gospodarki mieszkaniowej i gospodarowania lokalami użytkowymi,
• dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,
• wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
• lokalnego transportu zbiorowego,
• targowisk i hal targowych,
• zieleni gminnej i zadrzewień,
• kultury fizycznej i sportu, w tym utrzymywania terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,
• utrzymania różnych gatunków egzotycznych i krajowych zwierząt, w tym w szczególności prowadzenia hodowli zwierząt zagrożonych wyginięciem, w celu ich ochrony poza miejscem naturalnego występowania,
• cmentarzy.
Pozostałe gminne, powiatowe lub wojewódzkie zakłady budżetowe mają być od 1 stycznia do końca 2010 roku stopniowo likwidowane przez organy stanowiące danej JST. Organy te będą także decydowały o przeznaczeniu mienia znajdującego się w użytkowaniu zakładu. Natomiast środki pieniężne, należności i zobowiązania, które pozostaną po likwidacji zakładu budżetowego będą przejęte przez likwidatora albo przez nowo utworzoną jednostkę organizacyjną.
Z kolei samorządowe gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych będą likwidowane przez kierowników danej jednostki budżetowej. Jednak w ich przypadku niezbędna jest opinia dotycząca terminu rozpoczęcia i zakończenia likwidacji. Wydadzą ją odpowiednio wójt (burmistrz lub prezydent miasta), zarząd powiatu i województwa. Wymóg ten nie dotyczy likwidacji gospodarstw pomocniczych działających przy jednostkach budżetowych, których kierownikami są wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast (urzędy gmin, starostwa, urzędy marszałkowskie). Pozostałe po likwidacji składniki majątkowe, należności i zobowiązania zlikwidowanego gospodarstwa pomocniczego przejmie jednostka budżetowa, przy której ono funkcjonowało. Natomiast zadania publiczne realizowane dotychczas przez zlikwidowane samorządowe zakłady budżetowe będą wykonywane przez jednostki budżetowe lub w formie spółek samorządowych. Samorządy mogą tak jak dotychczas zlecać wykonywanie zadań podmiotom zewnętrznym w drodze przetargów publicznych.

Pracownicy likwidowanych jednostek
Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych reguluje procedury związane z sytuacją pracowniczą osób zatrudnionych w likwidowanych jednostkach budżetowych lub gospodarstwach pomocniczych. Organ przeprowadzający ich likwidację powinien zaproponować pracownikom danej jednostki nowe warunki pracy lub płacy na dalszy okres. Jeśli nie przyjmą oni nowych warunków we wskazanym terminie, stosunek pracy pracowników wygaśnie 1 stycznia 2011 r. - czyli w ustawowym dniu likwidacji zakładu budżetowego albo odpowiednio dniu zakończenia likwidacji, jeżeli przed 30 listopada 2010 r. nie zostaną im zaproponowane przez likwidatora. Takim pracownikom przysługiwać będą świadczenia przewidziane dla osób, z którymi stosunki pracy
rozwiązuje się z przyczyn ich niedotyczących. Natomiast pozostali, jeśli ich stosunek pracy nie wygaśnie, staną się pracownikami właściwej jednostki budżetowej z dniem zakończenia likwidacji. Nawiązanie umowy o pracę może obejmować stanowisko urzędnicze w urzędzie obsługującym dany organ likwidujący, jeśli byłaby to praca o podobnym charakterze co dotychczas, wykonywana przez pracownika w zlikwidowanej jednostce.

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (DzU z 2009 r. nr 157, poz. 1240)
Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (DzU z 2009 r. nr 157, poz. 1241)

DZIENNIKI USTAW OGÓLNODOSTĘPNE

Samorządy będą musiały wprowadzić także pewne zmiany na swoich stronach BIP. Urzędy gmin, starostw, urzędy marszałkowskie muszą od 1 stycznia 2010 r. udostępniać nieodpłatnie Dziennik Ustaw i Monitor Polski lub zawarte w nich akty normatywne i inne akty prawne, w tym orzeczenia:
• do wglądu i do pobrania w formie dokumentu elektronicznego zamieszczone na swoich stronach internetowych,
• w formie elektronicznej, do powszechnego wglądu w godzinach pracy tych urzędów, w miejscu do tego przeznaczonym i powszechnie dostępnym.
Z kolei wojewódzkie dzienniki urzędowe, zbiory aktów prawa miejscowego stanowionych przez powiat lub gminę albo zawarte w nich akty normatywne i inne akty prawne muszą być udostępniane:
• nieodpłatnie do wglądu i do pobrania w formie dokumentu elektronicznego na stronach internetowych organów wydających te dzienniki i zbiory,
• za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub informatycznych nośników danych w rozumieniu przepisów ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, stosownie do wniosku zainteresowanego podmiotu, na zasadach i w trybie określonych w ustawie z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. JST będą przy tym zobowiązane dostarczyć wojewodzie, jako organowi wydającemu dziennik urzędowy, akt normatywny lub inny akt prawny również w formie elektronicznej. Dokument taki musi zawierać w swojej treści poświadczenie zgodności z oryginałem i być opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym organu, który go podpisał.

Ustawa z 10 września 2009 r. o zmianie ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (DzU z 2009 r. nr 190, poz. 1473)

SAMORZĄD W USTAWIE HAZARDOWEJ

Likwidacja wszystkich salonów gier, w których można grać na jednorękich bandytach, koncesjonowanie kasyn czy zezwolenia na organizację turnieju gry w pokera. To tylko niektóre z restrykcyjnych rozwiązań, które znalazły się w uchwalonej trybem ekspresowym nowej ustawie o grach hazardowych.
Przewiduje ona, że ostateczna decyzja o lokalizacji kasyna będzie należała do samorządu. To od rady gminy ma zależeć, czy wnioskodawca otrzyma zezwolenie na jego otwarcie, ponieważ musi on uzyskać opinię dotyczącą lokalizacji salonu. Ustawa przewiduje bowiem, że ubiegając się o koncesję lub pozwolenie, trzeba przedstawić pozytywną opinię rady, dlatego samo jej uzyskanie nie wystarczy. Oprócz tego automaty do gry mogą znajdować się jedynie w kasynach, a ich liczba może wynosić od 5 do 70.
Tak jak dotychczas, w miejscowościach liczących do 250 tys. mieszkańców może być zlokalizowane 1 kasyno. A na każde kolejne rozpoczęte 250 tys. mieszkańców ich liczbę zwiększa się o 1. Jednak łączna liczba kasyn gry w danym województwie nie może być wyższa niż 1 kasyno na każde pełne 650 tys. jego mieszkańców. Podobnie jest z salonami gier bingo pieniężne, jednak progowa liczba mieszkańców wynosi odpowiednio 100 tys. i 300 tys.

Ustawa z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (DzU z 2009 r. nr 201, poz. 1540)

Minimalne wynagrodzenie

Od 1 stycznia 2010 r. wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę wyniesie 1317 zł brutto.

Obwieszczenie prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. (MP z 2009 r. nr 48, poz. 709)

Dowód osobisty bez opłat

Nie będzie pobierana opłata za wydanie nowego dowodu osobistego lub jego wymianę. Do tej pory opłata ta stanowiła dochód budżetu państwa i wynosiła 30 zł.

Ustawa z 9 stycznia 2009 roku o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (DzU z 2009 r. nr 39, poz. 306)

Statystyka samorządowa

Do krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju zostaną dopisane: Siechnice i Jaśliska (woj. podkarpackie). Rozszerzone o miasto oraz obszar wiejski zostaną: Łaszczów (woj. lubelskie), Radłów (woj. małopolskie), Kołaczyce, Przecław (woj. podkarpackie), Szepietowo (woj. podlaskie) oraz Tychowo (woj. zachodniopomorskie). Wykreślona zostanie natomiast Święta Katarzyna (woj. dolnośląskie).

Nowelizacje rozporządzeń Rady Ministrów z 13 listopada 2009 r.:
• w sprawie wprowadzenia Nomenklatury Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych (NTS) (DzU z 2009 r. nr 202, poz. 1558),
• rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (DzU z 2009 r. nr 202, poz. 1559).

Opłata składek ZUS

Ministerstwo Finansów przedstawiło wzór przelewu bankowego wykorzystywanego przy płaceniu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Emerytur Pomostowych, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Załącznik do rozporządzenia zawiera również objaśnienia dotyczące wypełniania druku.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 13 listopada 2009 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (DzU z 2009 r. nr 202, poz. 1561)

Wyłączenia gruntów

Do tej pory marszałek województwa mógł umorzyć całość lub część należności i opłat rocznych za wyłączenie z produkcji rolnej gruntów, na których znajdują się inwestycje związane z oświatą, wychowaniem, kulturą, kultem religijnym lub ochroną zdrowia i opieki społecznej. Od 1 stycznia 2010 r. zniesione zostaną ograniczenia co do rodzaju prowadzonych przedsięwzięć na gruntach rolnych. Warunkiem jest, aby inwestycje, których dotyczą umorzenia, były przeznaczone na cele publiczne w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Obszar gruntu objętego wyłączeniem nie może przekraczać 1 ha. Należności za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej będą określane kwotowo, a nie według wysokości równowartości odpowiedniej ilości ton ziarna żyta.

Ustawa z 25 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (DzU z 2009 r. nr 115, poz. 967)

Aktywizacja i zasiłki bezrobotnych

W ramach powiatowych urzędów pracy obowiązkowo należy wyodrębnić centra aktywizacji zawodowej. Będą one realizować zadania w zakresie usług rynku pracy oraz jego instrumentów.
Oprócz tego zmieni się wysokość zasiłku dla bezrobotnych. Przez pierwsze trzy miesiące będzie on wypłacany w kwocie 717 zł, a przez pozostały okres - 563 zł. Zasiłek w wyższej kwocie otrzymają jednak tylko ci, którzy nabędą do niego prawo po 1 stycznia 2010 roku.

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DzU z 2009 r. nr 6, poz. 33)

Macierzyński i tacierzyński

Pracownica otrzyma prawo do dobrowolnego dodatkowego urlopu macierzyńskiego bezpośrednio po zakończeniu podstawowego urlopu macierzyńskiego. Wyniesie on 2 tygodnie w przypadku pojedynczego porodu, a 3 tygodnie - ciąży mnogiej. Z przywileju skorzysta jednak kobieta, której podstawowy urlop macierzyński zakończy się dokładnie 31 grudnia 2009 r. bądź później. Natomiast pracownik - ojciec wychowujący dziecko będzie miał prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze 2 tygodni, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Urlopu ojcowskiego udzieli pracodawca na pisemny wniosek pracownika - ojca wychowującego dziecko.

Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 237, poz. 1654)

Fundusz Emerytur Pomostowych

Utworzony zostanie Fundusz Emerytur Pomostowych, którego dysponentem będzie ZUS. Składki na FEP opłaca się za pracownika, który urodził się po 31 grudnia 1948 r. oraz wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Stopa składki na FEP wyniesie 1,5 proc. podstawy wymiaru.

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (DzU z 2008 r. nr 237, poz. 1656)

Elektroniczne postępowanie upominawcze

Będzie nowym rodzajem postępowania odrębnego. Dotyczy spraw, w których uzasadnione jest zastosowanie „zwykłego" postępowania upominawczego, z wyłączeniem stosowania przepisów dotyczących innych postępowań odrębnych. Pisma procesowe niewniesione drogą elektroniczną nie wywołają żadnych skutków prawnych. Natomiast pozwany może wybrać czy wnieść pismo (np. sprzeciw do nakazu zapłaty) drogą elektroniczną czy na formularzu.

Ustawa z 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2009 r. nr 26, poz. 156)

Świadectwa charakterystyki energetycznej

Właściciel sprzedawanego budynku, lokalu lub będącej nieruchomością części obiektu oraz osoba zbywająca spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu nie będą mieli prawa sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej.

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2009 r. nr 161, poz. 1279)

Powrót do spisu treści