Porównanie wyników rankingu w kolejnych latach pokazuje, że czołówki zestawień szybko się zmieniają. To zjawisko pozytywne – sugeruje, że lista gmin i powiatów swobodnie korzystających ze środków unijnych jest długa.

Pieniądze z funduszy europejskich płyną do samorządów coraz szerszym strumieniem. Komentując wyniki rankingu obejmującego dane z roku 2004, pisałem, że wydatki budżetowe pochodzące z funduszy europejskich stanowiły już ponad 3 miliardy złotych. W 2005 roku kwota ta wzrosła do prawie 5,4 miliarda. Było to już więc ponad 5 proc. wszystkich wydatków samorządowych! Mówimy tu o kwotach wydanych, a nie tych, które obejmują projekty w trakcie procedury zatwierdzania czy nawet już zatwierdzone, ale jeszcze niezrealizowane. Jest więc niemal pewne, że w kolejnych latach sumy te będą jeszcze większe.

Dominacja funduszy unijnych

Kiedy po raz pierwszy przygotowywałem ten ranking na łamach „Wspólnoty”, określenie „środki zagraniczne” oddawało ich zróżnicowanie. Na środki wydawane przez samorządy składały się kredyty z Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, Banku Światowego, a także z Unii Europejskiej. W 2002 roku te ostatnie stanowiły niewiele ponad jedną trzecią wszystkich pochodzenia zagranicznego. Rok 2005 to już całkowita dominacja funduszy unijnych – w budżetach samorządów stanowiły niemal dokładnie 90 procent środków pochodzenia zagranicznego. Zmieniła się także wewnętrzna struktura funduszy unijnych – o ile jeszcze w 2004 roku dominowała pomoc przedakcesyjna, to w 2005 już prawie 2/3 stanowiły Fundusz Spójności i fundusze strukturalne. Zmiany te ilustruje rysunek 1.

Jednak z punktu widzenia w pływu na rozwój lokalny znaczenie środków zagranicznych jest znacznie większe niż by to wynikało z przytoczonych wyżej 5 proc. wydatków budżetowych. Prawie całość tych funduszy jest bowiem przeznaczana na inwestycje. Jak widać na rysunku 2, więcej niż co ósma w 2004 i prawie co czwarta w 2005 roku zainwestowana przez samorządy złotówka pochodziła z zagranicy.

Warto podkreślić, że pojawienie się szerszego dostępu do funduszy zagranicznych przyczyniło się do przełamania trwającej nieprzerwanie od 1998 roku tendencji do spadku wielkości inwestycji samorządowych. W 2003 tak i w zrost pojaw ił się w gminach wiejskich, które po raz pierwszy zyskały szerszy dostęp do funduszu SAPARD. W 2004 radykalna poprawa sytuacji dotyczyła już wszystkich jednostek samorządowych. Ten pozytywny trend był kontynuowany w 2005 roku, kiedy wydatki inwestycyjne liczone w cenach stałych były najwyższe w historii samorządu po 1990 roku. Pisałem o tym niedawno znacznie obszerniej przy okazji rankingu wydatków inwestycyjnych samorządów.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej strukturze wykorzystania środków pochodzących z Unii Europejskiej (tabela 1). W 2004 roku dominowały pieniądze z funduszy przedakcesyjnych stanowiące aż 7/8 pieniędzy europejskich w budżetach JST. Co ciekawe, o ile w przypadku funduszy przedakcesyjnych zdecydowanie przeważały inwestycje, to w przypadku funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności znaczną część (przede wszystkim w województwach i powiatach) stanowiły wydatki bieżące. Te ostatnie były związane przede wszystkim z oświatą (około 50 proc. wszystkich wydatków bieżących finansowanych przez UE, między innymi stypendia dla uczniów), a także z opieką społeczną (prawie 40 milionów, z tego znaczna część to dotacje dla organizacji pozarządowych). Przygotowanie projektów inwestycyjnych zajmuje trochę więcej czasu, dlatego inwestycje w wydatkach z funduszy strukturalnych pojawiły się na szerszą skalę dopiero w 2005 roku. Proporcje wydatków bieżących i inwestycyjnych powiatów i województw pochodzących ze środków funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności wyrównały się. Wśród gmin struktura była już podobna jak w przypadku funduszy przedakcesyjnych – ponad 90 proc. środków trafiało na inwestycje.

Musisz się zalogować
Aby uzyskać dostęp do płatnej części portalu musisz się zalogować (szary pasek w górnej części strony). Jeśli nie posiadasz jeszcze konta - załóż je sobie - to nic nie kosztuje (link "Załóż konto" w pasku logowania).