Prace społecznie użyteczne mają przede wszystkim spełniać rolę pomocową, a także kształtować aktywne postawy oraz przywracać zdolność pełnienia ról społecznych i zawodowych.

Prace społecznie użyteczne, jako forma aktywizacji osób bezrobotnych, weszły w życie 1 listopada 2005 roku, wraz z nowelizacją ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (DzU z 2005 r. nr 175, poz. 1462). Jak wynika z uzasadnienia przedstawionego przez autorów proponowanych zamian legislacyjnych, prace społecznie użyteczne mają stwarzać warunki powrotu na rynek pracy osobom długotrwale bezrobotnym, korzystającym ? z uwagi na trudną sytuację materialną ? ze świadczeń z pomocy społecznej. Wsparcie i aktywizacja Wsparcie zatem powinno przede wszystkim spełniać rolę pomocową. Po pierwsze, bezpośrednie uczestnictwo w czynnościach zawodowych osób bezrobotnych powinno je tym samym skutecznie akty wizować. Po drugie, funkcją wspierającą przypisaną pracom społecznie użytecznym jest pomoc materialna dla osób zeń korzystających ? uczestnicy programu prac mają możliwość uzyskania świadczenia, które dostarcza im istotnego źródła utrzymania. Nie bez znaczenia dla autorów pomysłu prac społecznie użytecznych jest także aspekt reintegracji społecznej. Osoby, które z uwagi na swoją sytuację są odbiorcami pomocy społecznej, dzięki pracom społecznie użytecznym mogą uzyskać dochody własnym staraniem, przy wykorzystaniu swoich uprawnień i możliwości. Sprzyja to kształtowaniu aktywnych postaw oraz przywróceniu zdolności pełnienia ról społecznych i zawodowych. Walka z szarą strefą Obok uzasadnienia pomocowego, wprowadzeniu prac społecznie użytecznych przyświeca także jeszcze inny cel ? walka z szarą strefą, a zwłaszcza jej związkiem z bezrobociem, czyli zjawiskiem bezrobocia nierejestrowanego. Ustawodawca w uzasadnieniu do przepisów wskazał, że intencją proponowanego rozwiązania jest także ograniczanie możliwości pracy przez bezrobotnych w szarej strefie ? przez ograniczenie dyspozycyjności tych osób. Natomiast przy okazji oceny wpływu na rynek pracy stwierdził, że: ?Proponowane zmiany powinny, zgodnie z założeniami, wywrzeć korzystny wpływ na rynek pracy przez zdyscyplinowanie osób bezrobotnych, zwłaszcza świadczeniobiorców. Ponadto regulacje dyscyplinujące umożliwią także zwiększenie odpowiedzialności osób korzystających z pomocy organu zatrudnienia i pełniejsze zaangażowanie w podejmowaną aktywizację? (uzasadnienie do projektu ustawy o zamianie ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wraz z projektami przepisów wykonawczych, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Druk nr 3881 z 4 kwietnia 2005 r.). Jak zatem widać, prace społecznie użyteczne, zgodnie z zamierzeniem ustawodawcy, mają mieć także funkcję dyscyplinującą, przymuszając osoby bezrobotne do ich podjęcia. W przypadku odmowy przyjęcia propozycji prac społecznie użytecznych stworzone zostały prawne możliwości działań represyjnych, polegających na wykreśleniu z rejestrów osób bezrobotnych oraz ograniczenie bądź cofnięcie uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej. Pomoc dla urzędników W niniejszym opracowaniu przedstawione zostaną praktyczne warunki organizacji prac społecznie użytecznych, z uwzględnieniem obowiązujących uregulowań prawnych, jak i niespełna rocznych doświadczeń samorządów w wykorzystaniu tego instrumentu jako metody łagodzenia skutków lokalnego bezrobocia. Przybliżono w nim proces organizacji prac społecznie użytecznych w świetle obowiązujących przepisów. Odwołano się przy ty m do regulacji prawnych zawartych w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przepisach wykonawczych do tej ustawy oraz innych przepisów, w tym zwłaszcza ustaw y o pomocy społecznej, które w sposób pośredni wpływają na poszczególne aspekty prac społecznie użytecznych. Opis procesu organizacji prac społecznie użytecznych wskazuje, że nie jest to łatwy w realizacji instrument aktywizacyjny. Konieczność porozumienia się różnych instytucji działających na poziomie lokalnym, znalezienie ofert prac społecznie użytecznych dla osób, które długo pozostawały poza rynkiem pracy, stanowi dla samorządów, szczególnie szczebla gminnego, niemałe wyzwanie. Intencją przedstawionego opracowania było przybliżenie organizatorom prac społecznie użytecznych rozmaitych aspektów prawnych i organizacyjnych tych prac. Opis opiera się zarówno na wyjaśnieniach i wskazówkach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, jak też przeglądzie pierwszych doświadczeń samorządów w tym zakresie.

Powrót do spisu treści