Osoby kierowane do prac społecznie użytecznych zachowują status osoby bezrobotnej. Uczestniczą one w tych pracach w wymiarze czasu nieprzekraczającym 10 godzin tygodniowo, a na ich wykonanie nie zawiera się z nimi żadnej umowy.

Zgodnie z art. 76a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, do prac społecznie użytecznych można skierować osoby, które spełniają łącznie trzy kryteria: ? są bezrobotne, ? nie posiadają prawa do zasiłku, ? korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. Za osobę bezrobotną uznaje się osobę zarejestrowaną z takim statusem we właściwym powiatowym urzędzie pracy. Kryterium drugie, brak prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jest dosyć oczywiste. Natomiast warto zwrócić uwagę na trzecie, które odnosi się do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Przez świadczenia z pomocy społecznej rozumiemy zarówno świadczenia pieniężne, jak i niepieniężne wymienione w art. 36 ustawy o pomocy społecznej. Oczywiście, zakwalifikować do prac społecznie użytecznych można wyłącznie osobę pobierającą takie świadczenie (świadczenia), które nie wykluczy innego kryterium, tj. statusu bezrobotnego. Przykładem innej sytuacji może być zasiłek stały. Osoba, która go pobiera, jest niewątpliwie korzystającym ze świadczeń z pomocy społecznej, lecz nie spełnia definicji bezrobotnego w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, co oznacza, że nie może być uczestnikiem prac społecznie użytecznych. Niewątpliwie natomiast do uczestnictwa w pracach społecznie użytecznych można wskazywać osoby, które otrzymują następujące świadczenia: ? pieniężne: a) zasiłek okresowy, b) zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy, c) zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie, d) pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki, e) świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie wydatków związanych z nauką języka polskiego dla uchodźców, ? niepieniężne: a) praca socjalna, b) bilet kredytowany, c) składki na ubezpieczenie zdrowotne, d) składki na ubezpieczenia społeczne, e) pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie, f) poradnictwo specjalistyczne, g) interwencja kryzysowa, h) schronienie, i) posiłek, j) niezbędne ubranie, k) mieszkanie chronione, l) opieka i wychowanie w rodzinie zastępczej i w placówce opiekuńczo-wychowawczej, m) pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w ty m w mieszkaniu chronionym. Brak umowy Osoby kierowane do prac społecznie użytecznych uczestniczą w tych pracach w wymiarze czasu nieprzekraczającym 10 godzin tygodniowo. Liczba godzin może być oczywiście mniejsza od tego wymiaru, w zależności od rodzaju i zakresu powierzonych prac, natomiast w żadnym wypadku nie może przekroczyć tego limitu. Zachowują one nadal status osoby bezrobotnej, co ma duży wpływ na uprawnienia tych osób oraz charakter prac. Prace społecznie użyteczne nie są rozumiane jako stosunek prawa pracy, ani też jako inna praca zarobkowa w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. wykonywania prac w oparciu o umowy cywilnoprawne). Oznacza to, że z osobą skierowaną do prac społecznie użytecznych nie zawiera się żadnej umowy. Przepisy nie określają, na jaki czas osoba bezrobotna może zostać skierowana do prac społecznie użytecznych. Może to być dowolny okres. Niemniej jednak, jeżeli zgodnie z ustawowym założeniem prace te mają być tylko etapem w reintegracji zawodowej, a celem jest uzyskanie trwałego zatrudnienia na otwartym rynku pracy, to zarówno PUP, jak i OPS powinny wspólnie ocenić czasokres uczestnictwa, jako wyłącznie niezbędny do przywrócenia u osoby kierowanej zdolności do podjęcia trwałego zatrudnienia. Miejsce prac Prace społecznie użyteczne mogą zostać zorganizowane w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby bezrobotnej. Określenie to, odnoszące się do organizowania prac społecznie użytecznych w miejscu, w którym osoba mieszka lub przebywa, budzi sporo wątpliwości, szczególnie w gminach wiejskich. Nie uregulowano w przepisach kwestii maksymalnej odległości od miejsca zamieszkania lub pobytu do miejsca, w którym wykonywane są prace społecznie użyteczne. Nie zdefiniowano również kryterium czasu dojazdu do miejsca pracy i z powrotem, które wykorzystano przy definicji ?odpowiedniej pracy? w art. 2 ust. 1 pkt 16 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Biorąc pod uwagę wspomnianą wcześniej definicję prac społecznie użytecznych, należy przyjąć, że miejsce tych prac będzie zależne propozycji podmiotów, którym gmina powierzy ich organizację. Może w związku z tym wystąpić problem odległości, związanej z koniecznością dojazdu na miejsce pracy. Z uwagi na dolegliwość takiej sytuacji, gmina powinna rozważyć ułatwienie dotarcia na miejsce prac społecznie użytecznych ich uczestnikom, poprzez np. zorganizowanie przewozu osób, zakup biletów komunikacji itp. W przeciwnym wypadku utrudniony dojazd na miejsce prac społecznie użytecznych może stanowić uzasadnienie do odmowy przyjęcia ich propozycji przez osobę bezrobotną. Wypłata ekwiwalentnego świadczenia Skierowanemu do prac społecznie użytecznych gmina wypłaca świadczenie, ekwiwalentnie do liczby przepracowanych godzin. Z uwagi na fakt, iż uczestnictwa w pracach nie rozumie się jako zatrudnienia pod żadną postacią, świadczenie, które otrzymują osoby za pracę społecznie użyteczną, nie jest rozumiane w kategoriach wynagrodzenia. Minimalna wysokość tego świadczenia jest określona przepisem art. 73a ust. 3 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Podlega waloryzacji na zasadach identycznych jak zasiłki dla osób bezrobotnych. W związku z tym do 31 maja 2006 r. k wota świadczenia wynosiła 6 zł za godzinę, a od 1 czerwca, w wyniku waloryzacji, najniższe świadczenie z tytułu prac społecznie użytecznych wynosi 6,20 zł za godzinę. Gmina wg własnego uznania, w związku z np. charakterem prac wymagających kwalifikacji, może przyznać świadczenie w kwocie wyższej od minimalnego. Niezależnie jednak od oceny jakości lub wydajności osób pracujących, nie może go obniżyć poniżej obowiązującego minimum. Świadczenie nie przysługuje natomiast za okres niewykonywania pracy, niezależnie od faktu, czy przyczyna tego stanu rzeczy jest udokumentowana (usprawiedliwiona), czy też nie. Ubezpieczenie zdrowotne Za osoby skierowane do prac społecznie użytecznych nie jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne, gdyż jak wcześniej wspomniano, nie wchodzą one w stosunek pracy. Mają jednak pełne prawo do ubezpieczenia zdrowotnego, bowiem utrzymują podczas prac tzw. status osoby bezrobotnej i wszystkie związane z tym uprawnienia. Kolej ny m uprawnieniem o s oby skierowanej do prac społecznie użytecznych jest prawo do świadczeń z tytułu wypadków lub chorób zawodowych. Odpowiednia regulacja została zawarta w ustawie z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (DzU z 2002 r. nr 199, poz. 1674 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 14 tej ustawy, za wypadek uzasadniający przyznanie świadczeń uważa się nagłe zdarzenie w y wołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło przy wykonywaniu przez bezrobotnego prac społecznie użytecznych, o których mowa w art. 73a ustaw y z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 cytowanej ustawy, wszelkie koszty tych świadczeń są pokrywane z budżetu państwa. W miejscu pracy wszyscy uczestnicy prac społecznie użytecznych mają prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, a także do zapewnienia im odpowiednich narzędzi, ubrania roboczego itp. Ponadto, do prac społecznie użytecznych mają tak że zastosowanie przepisy prawa pracy, dotyczące wykonywania przez kobiety prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Przepisy nie wskazują natomiast jednoznacznie, która z instytucji powinna te warunki zapewnić, pozostawiając to do ustalenia w porozumieniu w sprawie organizacji prac społecznie użytecznych zawartym pomiędzy gminą a starostą (§ 3 ust. 2 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 25 października 2005 r. w sprawie trybu organizowania prac społecznie użytecznych, DzU z 2005 r. nr 210, poz. 1745). Obowiązki Obok uprawnień, uczestnicy prac społecznie użytecznych mają także obowiązki. Należą do nich: ? Obowiązek przyjęcia propozycji prac społecznie użytecznych i zgłoszenia się do ich wykonywania w wyznaczonym miejscu i terminie. Obowiązek ten obwarowany jest sankcją opisaną w art. 33 ust. 4 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W przypadku nieuzasadnionej odmowy przyjęcia propozycji udziału w pracach dyrektor powiatowego urzędu pracy ma możliwość wykreślenia z rejestru osób bezrobotnych na okres 90 dni. Dodatkowo osoba odmawiająca musi się liczyć także z konsekwencjami zastosowanymi przez ośrodek pomocy społecznej. Jeżeli ośrodek zawarł ze swoim podopiecznym kontrakt socjalny, warunkując przyznanie świadczenia z pomocy społecznej od podjęcia przez niego prac społecznie użytecznych, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może odmówić, wstrzymać lub uchylić świadczenie pieniężne: ? Obowiązek przestrzegania dyscypliny pracy oraz przepisów i zasad BHP. O obowiązkach tych osoba przyjmowana do prac społecznie użytecznych jest pouczana przez gminę lub podmiot, w któr y m organizowane są te prace. W zależności od zakresu i rodzaju prac niekiedy wskazane jest, aby przeszła ona także szkolenie stanowiskowe, analogiczne do tego, które przechodzą pracownicy przyjmowani do pracy.

Powrót do spisu treści