Mandat karny, który jest prawomocny, podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie, a więc za takie zachowanie, które nie wypełnia znamion wykroczenia.

Zgodnie z art. 101 kpw, istnieje możliwość uchylenia prawomocnego mandatu karnego, przy czym nie należy w żadnym wypadku traktować tej możliwości jako odwołania od mandatu. Jest to jednak instytucja, która może być zastosowana w sytuacjach wyjątkowych. Biorąc pod uwagę fakt, iż zawsze istnieje możliwość popełnienia błędu przez organ uprawniony do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego, słuszną zasadą jest ustawowy wymóg sądowej kontroli tego szczególnego postępowania, jakim jest postępowanie mandatowe. Zgodnie z art. 101 § 1 kpw, mandat karny, który jest prawomocny, podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie, a więc za takie zachowanie, które nie wypełnia znamion wykroczenia.

Uchylenie na wniosek
Uchylenie mandatu może nastąpić na wniosek ukaranego złożony w zawitym terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się mandatu, tj. od zapłacenia mandatu gotówkowego lub zaocznego albo od daty przyjęcia mandatu kredytowanego.
Zawity termin - jest szczególnym rodzajem terminu, charakteryzującym się dużym rygoryzmem prawnym, przejawiającym się w tym, że po upływie określonego ustawowo terminu do wykonania określonego uprawnienia następuje wygaśnięcie tego uprawnienia. Wyznaczony w art. 101 § 1 kpw 7-dniowy termin zawity oznacza więc, że termin ten nie może być przywrócony na zasadach określonych w art. 38 kpw, tj. przy wykazaniu przesłanek, że uchybienie nastąpiło z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy, a występujący o przywrócenie terminu musi jednocześnie dokonać czynności, której uchybienie dotyczyło, czyli też sam złożyć wniosek o uchylenie mandatu.
Uprawnionym do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy (sąd grodzki), na którego obszarze działania została nałożona grzywna. W przedmiocie uchylenia mandatu sąd orzeka na posiedzeniu, przy czym przed wydaniem postanowienia sąd może zarządzić stosowne czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego. W posiedzeniu ma prawo uczestniczyć ukarany, organ, który lub którego funkcjonariusz nałożył grzywnę w drodze mandatu albo przedstawiciel tego organu oraz ewentualnie ujawniony pokrzywdzony.
W wielu przypadkach osoby ukarane mandatem występują do urzędu gminy lub straży gminnej z wnioskiem o „anulowanie" mandatu. Zauważyć należy, że instytucja „anulowania mandatu" nie występuje w obiegu prawnym, określenie to używane jest najczęściej w potocznym znaczeniu i zasadniczo rozumiane jest jako uchylenie mandatu. W przypadku wniosku o „anulowanie" mandatu działający w imieniu organu (odpowiednio: wójta, burmistrza, prezydenta miasta) urząd gminy powinien wyjaśnić wnioskującemu, gdzie może zwrócić się w sprawie uchylenia mandatu, wskazując równocześnie na możliwość zastosowania innych form ulg w spłacie należności mandatowych. Poniżej przykładowy wzór odpowiedzi pisemnej na wniosek dotyczący anulowania mandatu.

WZÓR ODPOWIEDZI NA PISMO W SPRAWIE ANULOWANIA MANDATU

.................., dnia ........ 2008 r.

Wójt/Burmistrz/Prezydent Miasta
..........................................

Nr sprawy
......................
Pan/Pani
..........................................
..........................................
(adres zamieszkania)

W odpowiedzi na Pani/Pana pismo z dnia ......... w sprawie anulowania należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego uprzejmie wyjaśniam.
Stosownie do art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. nr 106, poz. 1148 z późn. zm.), nałożona na Panią/Pana grzywna w drodze mandatu karnego kredytowanego stała się prawomocna z chwilą pokwitowania odbioru mandatu.
Uprawnionym do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.) - sąd właściwy do rozpoznania sprawy (sąd grodzki), na którego obszarze działania została nałożona grzywna, do którego można wystąpić ze stosownym wnioskiem w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu (pokwitowania jego odbioru).
Wójt Gminy ......... (burmistrz, prezydent miasta) może na Pani/Pana wniosek rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności mandatu, stosownie do postanowień wynikających z Uchwały Rady Gminy/Miasta ......... z dnia ......... Nr ......... w sprawie szczegółowych zasad umarzania wierzytelności jednostek organizacyjnych Gminy/Miasta ......... z tytułu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz udzielania innych ulg w spłacie tych należności, a także wskazania organów do tego uprawnionych (Dz. Urzędowy Wojewody ......... Nr ...... poz. ......). Przedmiotowa Uchwała daje możliwość stosowania ulg w spłacie należności w formie rat lub odroczenia terminu płatności (m.in. grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego) na zasadach w niej przewidzianych.
Jeżeli jest Pani/Pan zainteresowany którąś z tych form ulg należy wystąpić z wnioskiem (formularz w załączeniu) do Urzędu Gminy/Miasta ......... Wydział .......... Do wniosku winien być dołączony dowód zapłaty opłaty skarbowej w wysokości 10 zł, zgodnie z częścią 1 ust. 1 pkt 53 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. nr 225, poz. 1635 z późn. zm.). Jeżeli przeprowadzone na podstawie Pani/Pana wniosku postępowanie wykaże, iż zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi, wydana zostanie decyzja, w której zostanie określona ilość rat, ich wysokość oraz terminy ich zapłaty.
W załączeniu przesyła się również formularz oświadczenia o sytuacji materialno-bytowej, który należy wypełnić, podpisać i dołączyć do wniosku o rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności, jeżeli z takim wnioskiem będzie Pani/Pan występować.

Otrzymują: .................................
1x adresat ( podpis z podaniem imienia, nazwiska
1x a/a i stanowiska służbowego)

Uchylenie z urzędu
Uchylenie mandatu karnego może też nastąpić z urzędu (art. 101 § 1 kpw zd. drugie), w tym i po informacji organu mandatowego czy np. prokuratora, które to podmioty nie mogą występować z wnioskiem o uchylenie.
Uchylenie mandatu z urzędu nie jest ograniczone żadnym terminem proceduralnym, czyli może wystąpić nawet po upływie terminu przedawnienia karalności wykroczenia, co uzasadnione jest tym, że chodzi tu o czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. W razie uchylenia mandatu nakazuje się organowi na rachunek, którego grzywna została wpłacona, zwrot uiszczonej kwoty.
Na tle powyższych rozważań należy również wyjaśnić, że stosownie do art. 45 § 3 kodeksu wykroczeń, kara grzywny nie podlega wykonaniu (przedawnia się), jeżeli od daty jej uprawomocnienia się upłynęły trzy lata.

Umorzenie mandatu
Od instytucji uchylenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego należy wyraźnie odróżnić instytucję umorzenia grzywny, co przewiduje art. 25 § 3 kodeksu wykroczeń. Z przepisu tego wynika, że grzywnę niepodlegającą zamianie na zastępczą karę aresztu w myśl § 2 art. 25 kodeksu wykroczeń można w szczególnie uzasadnionych przypadkach umorzyć. Instytucja umorzenia grzywny w całości lub w części została unormowana również w art. 51 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (DzU nr 90, poz. 557 z późn. zm., dalej kkw). Przepis ten stwarza możliwość umorzenia grzywny w całości lub części, o ile zaistnieją łącznie następujące przesłanki:
1) skazany nie może uiścić grzywny,
2) przyczyny niemożności uiszczenia grzywny są niezależne od skazanego,
3) niemożliwe lub niecelowe okazało się wykonanie kary grzywny w innej drodze,
4) zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek.
Organem uprawnionym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie grzywny jest właściwy sąd rejonowy. W sytuacji więc gdy do urzędu gminy/miasta wpłynie wniosek o umorzenie mandatu, wniosek taki powinien być zwrócony wnoszącemu. Zastosowanie znajdzie tu art. 66 § 3 k.p.a. - w myśl którego, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Poniżej wzór postanowienia o zwrocie podania.

WZÓR POSTANOWIENIA O ZWROCIE PODANIA DOTYCZĄCEGO UMORZENIA MANDATU

................, dnia ........ 2008 r.

Wójt/Burmistrz/Prezydent Miasta
..........................................
Nr sprawy:
......................
Pan/Pani
..........................................
..........................................
(adres zamieszkania)

P o s t a n o w i e n i e

Wójt/Burmistrz/Prezydent Miasta ............ działając na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.)
P o s t a n a w i a
Zwrócić wnioskodawcy podanie z dnia .................. w sprawie umorzenia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego.
U z a s a d n i e n i e
W dniu ............... do tut. organu wpłynęło pismo Pana/Pani .................. zam. ......... z dnia ............... w sprawie umorzenia mandatu karnego kredytowanego w kwocie 200 zł, nałożonego na wnioskodawcę za spożywanie alkoholu w miejscu publicznym. Zgodnie z art. 451 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi (Dz. U. nr 35, poz. 230 z późn. zm.), orzekanie w sprawach dotyczących spożywania napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów ustanowionych w powołanej ustawie następuje na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia. Tym samym organem właściwym do rozpoznania sprawy ewentualnego wniosku o umorzenie grzywny jest wyłącznie właściwy sąd rejonowy, a nie tut. organ. W świetle powyższego - stosownie do art. 66 § 3 k.p.a. - uzasadniony jest zwrot podania wnioskodawcy.
Na niniejsze postanowienie stronie służy zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w ..............., w terminie 7 dni od otrzymania postanowienia, za pośrednictwem wójta (burmistrza, prezydenta miasta)...............................

................................................................
(podpis z podaniem imienia, nazwiska i
stanowiska służbowego)

Otrzymują:
1. adresat + zwrot podania
2. a/a
miejsce na pieczęć urzędową

Powrót do spisu treści