Trybunał Konstytucyjny 3 kwietnia 2008 r. orzekł o niekonstytucyjności art. 136 ust. 6, art. 137 ust. 2 oraz art. 229a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2000 r. nr 46, poz. 543 z późn. zm.). Wymienione przepisy zostały dodane do ustawy o gospodarce nieruchomościami przez ustawę z 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Kwestionowana zgodność została ograniczona do zakresu, w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot.
W uzasadnieniu swojego wyroku Trybunał zajął się dwoma sprawami. Przede wszystkim poparł argumenty NSA i SN, że użytkowanie wieczyste jest treściowo zbliżone do prawa własności, przez co należy te prawa traktować równo w sytuacji wywłaszczonej nieruchomości. Co więcej, art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami różnicuje sytuację właściciela nieruchomości i użytkownika wieczystego od tego, czy cel zrealizowano na całości nieruchomości, czy tylko na jej części.
Zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma rangę konstytucyjną, mającą swoje źródło w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Pojęcie nieruchomości z art. 21 krp ma charakter autonomiczny i wykracza poza pojęcie prawa cywilnego. Dalej zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obejmuje zarówno restytucję prawa własności, jak i prawa użytkowania wieczystego.
Konstytucyjna zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wynikająca z art. 21 ust. 2 konstytucji, nie powinna być ograniczana tylko do sytuacji, gdy cała nieruchomość stała się zbędna ze względu na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej.
Wywłaszczenie jest instytucją wyjątkową i szczególną, stosowaną tylko w odniesieniu do koniecznych celów publicznych, gdy celów tych nie można zrealizować za pomocą innych środków prawnych.
Trybunał zwrócił również uwagę, że celem regulacji zawartej w ustawie z 28 listopada 2003 r. było ograniczenie tworzenia się tzw. enklaw wśród gruntów publicznych, co powinno wpływać na tworzenie spójnych planów miejscowych. Założenia nowelizacji art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami według Trybunału są zbędne, gdyż system utrzymania ładu przestrzennego zapewnia ustawa z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (DzU z 2003 r. nr 80, poz. 717 z późn. zm.) i zakres tejże ustawy nie wymaga uregulowań w innych źródłach prawa.

Powrót do spisu treści