Największe środki są w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko. Jednak jest on przeznaczony głównie na największe projekty. Poza tym jest to program centralny, a więc i chętnych do uzyskania dotacji wielu. Zasadniczo na projekty rewitalizacyjne jest przeznaczone poddziałanie 11.1 „Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym" z XI osi priorytetowej. Typy projektów przewidzianych do realizacji w ramach działania dotyczą rewitalizacji, rewaloryzacji, konserwacji, renowacji, restauracji, zachowania, a także adaptacji na cele kulturalne obiektów wpisanych do rejestru zabytków i ich zespołów wraz z otoczeniem. Minimalna wartość projektu wynosi 20 mln zł - w tym dla partnerstw zawiązanych w celu realizacji projektu. Jednak w programie są wymienione wyjątki, dla których minimalna wartość projektu powinna wynieść 4 mln zł. Są to m.in.: tworzenie wirtualnych instytucji kultury (dot. wykorzystania w tym celu zbiorów zabytkowych), w tym realizowanych przez partnerstwa projektowe czy projekty realizowane przez instytucje kultury państwowe i współprowadzone z ministrem właściwym ds. kultury i dziedzictwa narodowego, Archiwa Państwowe oraz dopuszczone w działaniu typy szkół i uczelni artystycznych.

A może RPO?
Bardziej odpowiedni może okazać się jednak jeden z regionalnych programów operacyjnych, gdyż dla każdego województwa przewidziano działanie lub poddziałanie obejmujące projekty dotyczące rewitalizacji, uwzględniające odrębną i specyficzną charakterystykę danego regionu i jego potrzeb. Atrakcyjność miast znacznie obniża degradacja infrastruktury oraz przestrzeni miejskich, a także negatywne zjawiska społeczne prowadzące do marginalizacji części mieszkańców. Dlatego programy rewitalizacji najczęściej obejmują tereny poprzemysłowe i powojskowe oraz infrastrukturę mieszkaniową, w tym starą zabudowę oraz osiedla mieszkaniowe. Przedsięwzięcia zaplanowane w lokalnych programach rewitalizacji przygotowywanych przez samorządy powinny mieć charakter kompleksowy, umożliwiający w dalszej perspektywie ożywienie społeczno-gospodarcze terenu. Zasadniczo działania RPO są skierowane do miast będących siedzibami powiatu, czyli ponad 35-50-tysięcznych, ale niektóre województwa ujęły to inaczej. Przykładem jest RPO województwa śląskiego, które wyodrębniło oddzielne poddziałanie 6.2.2 dla rewitalizacji w „małych miastach". Jego celem jest rewitalizacja obszarów zdegradowanych, w tym obszarów poprzemysłowych, powojskowych i popegeerowskich w gminach wiejskich, miejsko-wiejskich i miejskich do 50 tys. mieszkańców. W konsekwencji działania mają się przyczynić do nadania m.in. nowych funkcji gospodarczych, edukacyjnych, turystycznych, rekreacyjnych, społecznych i kulturalnych obiektom i terenom zdegradowanym architektonicznie i społecznie. Uzupełnieniem działań zmierzających do kompleksowej rewitalizacji obszarów zdegradowanych będą również inwestycje w zakresie tkanki mieszkaniowej, polegające na usuwaniu azbestu wraz z jego utylizacją.
Warto pamiętać, że w każdym RPO są programy komplementarne względem danego działania obejmującego rewitalizację. Niemal każdy wymienia program PROW, a szczególnie oś 3 „Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej", działanie „Odnowa i rozwój wsi", który już wprost skierowany jest do najmniejszych samorządów. Maksymalna wysokość pomocy na realizację projektów w jednej miejscowości wynosi 500 tys. zł (128 080,3 euro). Wielkość pomocy przyznanej na realizację jednego projektu nie może być niższa niż 25 tys. zł (6404 euro). Poziom pomocy finansowej z EFRR wynosi maksymalnie 75 proc. kosztów kwalifikowanych projektu.

UE to nie wszystko
Plany finansowania programu rewitalizacji, ujęte w większości lokalnych programów rewitalizacji zakładają pokrycie co najmniej połowy wydatków z dotacji z UE. Szacunki Forum Rewitalizacji z połowy 2007 r. (obejmujące 124 LPR-y) pozwalają na ostrożne określenie wszystkich zaplanowanych wydatków na kwotę nie mniejszą niż 26 mld zł. Tym samym niezbędne wsparcie musiałoby przewidywać udzielenie poprzez wszystkie regionalne programy operacyjne dotacji o wartości co najmniej 3,75 mld euro (13,123 mld zł). Tymczasem w latach 2007-2013 przewiduje się, że poprzez 16 RPO łączne wsparcie zaplanowane w wyodrębnionych priorytetach „rewitalizacyjnych" wyniesie mniej niż 1 mld zł. Jest to kwota daleko odbiegająca od potrzeb. Można jednak optymistycznie założyć, że prawie 60 proc. planowanych wydatków przewidzianych w 124 LPR-ach ma szansę na pokrycie ze środków publicznych, tj. budżetu miasta i funduszy UE. Pozostałe nakłady mógłby sfinansować sektor prywatny. Takie podejście daje podstawę do finansowania rewitalizacji w różnorodny sposób, ze źródeł finansowania adekwatnych do celu i ekonomicznych parametrów każdego z projektów, z wykorzystaniem zarówno wsparcia dostępnego poprzez RPO, programy sektorowe, specjalistyczne programy UE, kredyty, pożyczki i gwarancje krajowych funduszy zarządzanych przez BGK, NFOŚiGW, jak i coraz większe inwestycje kapitału prywatnego.

Inne możliwości finansowania
Oprócz środków z UE są także inne możliwości pozyskania funduszy, komplementarnych do dotacji z Brukseli.
• Fundusz Poręczeń Unijnych - udziela gwarancji lub poręczeń, które umożliwiają uzyskanie środków z kredytów bankowych lub emisji obligacji na przedsięwzięcia współfinansowane przez UE;
• Fundusz Termomodernizacyjny - może być źródłem pieniędzy gwarantujących spłatę nawet do 25 proc. kredytu zaciągniętego na realizację przedsięwzięć termomodernizacyjnych, mogą z niego korzystać gminy, wspólnoty mieszkaniowe i osoby prawne;
• Kredyty dla JST z funduszy EBI na finansowanie rozwoju regionalnego;
• Krajowy Fundusz Poręczeń Kredytowych - umożliwia ubieganie się o poręczenie lub gwarancję zobowiązań wynikających z emisji obligacji przez JST;
• Fundusz Rozwoju Inwestycji Komunalnych - jest dla gmin źródłem kredytów przeznaczonych na finansowanie inwestycji komunalnych, które będą lub pozyskały dotację z funduszy UE, kwota kredytu nie może przekroczyć 0,5 mln zł na jeden projekt.

ALEKSANDRA CZYŻEWSKA
prezes Forum Rewitalizacji
Rewitalizacja obejmująca różnorodne tereny: zabytkowe centra miast, poprzemysłowe i powojskowe obszary lub całkiem peryferyjne dzielnice jest wielkim wyzwaniem. Od kreatywności samorządu zależy, jaką wizję docelową obszaru nakreśli i jakich partnerów pozyska do współdziałania i współfinansowania. Ze względu na wysokie koszty przedsięwzięć rewitalizacyjnych pożądana jest bowiem współpraca sektora publicznego z sektorem prywatnym i pozarządowym lub sąsiednimi gminami. W obecnej fazie programowania możliwe jest także przeznaczenie środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na mieszkalnictwo - jako uzupełnienie rewitalizacji na ściśle zdefiniowanych „obszarach wsparcia". Sukces w realizacji wymaga konsekwentnego zarządzania rozwojem miasta i wsparcia liderów samorządowych co najmniej przez dwie kadencje.

Powrót do spisu treści