Terminy można podzielić na procesowe i materialne. Ma to istotne znaczenie dla dopuszczalności zastosowania instytucji przywrócenia terminu, tylko bowiem te pierwsze mogą zostać przywrócone (art. 58). Różnica pomiędzy nimi sprowadza się do tego, że terminy procesowe dotyczą dokonania czynności procesowej (np. wniesienia środka zaskarżenia). Z kolei termin materialny związany jest z prawami i obowiązkami, o których organ rozstrzyga, wydając decyzję administracyjną, a jego uchybienie powoduje wydanie rozstrzygnięcia negatywnego. Generalnie terminy procesowe wynikają z kodeksu postępowania administracyjnego, choć mogą być modyfikowane przez inne ustawy (np. art. 9 ust. 2 ustawy Prawo o zgromadzeniach wprowadza 3-dniowy termin do wniesienia odwołania).
Kodeks wskazuje przykładowo następujące terminy:
• 14-dniowy termin do złożenia wniosku o uzupełnienie decyzji (art. 111 k.p.a.),
• 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu,
• 14-dniowy termin do wniesienia odwołania lub 7-dniowy do złożenia zażalenia (art. 129 § 2 i art. 114 § 2 k.p.a.),
• dwutygodniowy termin na zajęcie stanowiska (art. 106 § 3 k.p.a.),
• jednomiesięczny termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania, również po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 2 i art. 148 k.p.a.).

Kolejnym rodzajem terminów są terminy ustawowe i urzędowe (wyznaczone). Pierwsze z nich są terminami wynikającymi z ustawy, które nie podlegają ani skracaniu, ani przedłużeniu, a o ich długości decyduje przepis prawa, a nie wola organu czy uczestnika postępowania.

Przykład:
Błędne pouczenie o terminie wniesienia zażalenia (np. wpisanie 14-dniowego terminu) nie daje możliwości wniesienia środka zaskarżonego po upływie 7-dniowego terminu od doręczenia postanowienia (organ stwierdza uchybienie terminowi), ale może stanowić podstawę do jego przywrócenia (art. 58 w zw. z art. 112 k.p.a.).

Liczenie terminów
Kodeks reguluje również zasady obliczania terminów, a sposób ich obliczania zależy od rodzaju terminu. Kodeks wymienia cztery rodzaje terminów, które liczone są:
• w dniach (np. 14-dniowy termin złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy),
• w tygodniach (dwutygodniowy termin na zajęcie stanowiska przez organ współdziałający),
• w miesiącach (np. termin na wniesienie żądania wznowienia postępowania),
• w latach (np. dziesięcioletni termin dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji, choć dodać należy, że jest to przykład terminu prawa materialnego).

Jeżeli początkiem terminu liczonego w dniach jest pewne zdarzenie (np. doręczenie decyzji), przy jego obliczaniu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło, a upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu.

Przykład:
Przykładowo w sytuacji, gdy 18 kwietnia 2008 r. doręczono stronie decyzję, ten dzień zostanie pominięty, a więc pierwszym dniem 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania będzie 19 kwietnia 2008 r., a ostatnim 2 maja 2008 r. (do godziny 00.00). Bez znaczenia będzie to, iż w ramach ww. terminu był dzień ustawowo wolny od pracy (1 maja), bowiem dopiero gdy dzień ustawowo wolny od pracy przypada na ostatni dzień terminu, termin upływa w kolejny dzień powszedni (np. gdyby strona odebrała decyzję 19 kwietnia 2008 r., termin do wniesienia odwołania upłynąłby 5 maja 2008 r.). Zgodnie z art. 57 § 4 k.p.a., dopiero gdy koniec terminu (każdego rodzaju) przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy następny dzień powszedni. Takim dniem, tj. ustawowo wolnym od pracy, nie jest sobota, nawet gdy według rozkładu czasu pracy urząd w tym dniu nie pracuje, chodzi bowiem o dni ustawowo wolne od pracy, a te zostały wymienione w ustawie z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (choć w orzecznictwie spotkać można bardziej liberalne podejście - postanowienia SN z 3 lutego 2000 r., III RN 195/99 - OSNAPiUS 2000, nr 24, poz. 884, postanowienie SN z 22 lutego 2001 r., III RN 78/2000 - OSNAPiUS 2001, nr 14, poz. 457).

Jeśli chodzi o terminy tygodniowe, to kończą się z upływem tego dnia w ostatnim tygodniu, który nazwą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a przy ich obliczaniu nie pomija się dnia, w którym zaszło zdarzenie (gdy biegłemu w środę na rozprawie administracyjnej wyznaczono termin dwóch tygodni na pisemne uzupełnienie opinii, powinien ją dostarczyć w środę za dwa tygodnie).
Termin miesięczny kończy się z upływem tego dnia w ostatnim miesiącu, który odpowiada początkowemu dniowi terminu (np. termin dwumiesięczny rozpoczęty 15 marca kończy się 15 maja), a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca, np. termin miesięczny rozpoczęty 31 stycznia 2008 r. kończy się 29 lutego 2008 r. Istotne jest to, że termin 30 dni nie jest tożsamy z terminem jednego miesiąca, gdyby - jak w powyższym przykładzie - termin 30-dniowy dotyczył pewnego zdarzenia z 31 stycznia 2008 r., to ostatnim dniem tego terminu byłby 1 marca 2008 r. (a nie ostatni dzień lutego).
Dotrzymanie terminu
Generalnie strona lub inny uczestnik postępowania dotrzymują terminu, składając w urzędzie podania (lub dokonując innej czynności), na którym powinna być uczyniona adnotacja o dacie jego złożenia.

WAŻNE:
Jednakże art. 57 § 5 k.p.a. przewiduje wyjątki od tej zasady. I tak, termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało:
• wysłane w formie dokumentu elektronicznego,
• nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego,
• złożone w polskim urzędzie konsularnym,
• złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej,
• złożone przez członka załogi statku morskiego kapitanowi statku,
• złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego.

Najczęstszym sposobem wykorzystywania ww. wyjątków jest nadanie pisma za pośrednictwem poczty (decyduje wtedy „data stempla pocztowego"). Trzeba jednak pamiętać, iż ww. wyjątek wymaga, aby pismo nadane było w polskiej placówce operatora publicznego, a więc warunku tego nie zachowa strona korzystająca z firmy kurierskiej albo wysyłająca pismo za pośrednictwem poczty zagranicznej, chyba że przesyłka wpłynie bezpośrednio do organu w wymaganym terminie. Zgodnie bowiem z ustawą Prawo pocztowe, operatorem publicznym jest przedsiębiorstwo Poczta Polska. Zasada daty stempla pocztowego obowiązuje tylko wtedy, gdy pismo nadane za pośrednictwem poczty faktycznie wpłynęło do urzędu, a nie zostało zwrócone wysyłającemu w wyniku wskazania nieprawidłowego adresu organu administracji publicznej.

Przywrócenie terminu
Niezachowanie wyznaczonego przez przepis prawa terminu powoduje bezskuteczność dokonanej czynności, co uzasadnia podjęcie przez pracownika różnego rodzaju rozstrzygnięcia (np. pozostawienie podania bez rozpoznania, stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia). Strona (lub inny uczestnik postępowania, np. świadek chcący zaskarżyć nałożoną na niego karę grzywny) nie pozostaje jednak na straconej pozycji, może bowiem złożyć prośbę o przywrócenie terminu (art. 58-59 k.p.a.). Instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie dopiero w sytuacji, gdy termin skutecznie rozpoczął swój bieg (doszło do prawidłowego doręczenia przesyłki) i nie został zachowany, jednakże nie dotyczy wszystkich terminów.

WAŻNE:
Skorzystać z instytucji przywrócenia terminu można wyłącznie wobec:
• terminu procesowego (w przypadku złożenia prośby o przywrócenie terminu materialnego organ powinien jednak wydać postanowienie, tak aby kwalifikacja podlegała ocenie organu zażaleniowego lub sądu administracyjnego),
• terminu ustawowego (nie podlega przykładowo przywróceniu termin wyznaczony przez organ świadkowi na stawienie się w urzędzie),
• terminu zawitego, tj. terminu, którego uchybienie powoduje ujemne konsekwencje (np. nie podlega przywróceniu termin do wniesienia opłaty od odwołania od decyzji, zgodnie z art. 261 § 1 i § 4 pkt 2 k.p.a. nie powoduje on bezskuteczności odwołania),
• terminu, który ma być przestrzegany przez strony lub innych uczestników postępowania, a nie przez organ (np. nie podlega przywróceniu termin załatwienia sprawy, o którym mowa w art. 35 k.p.a.),
• gdy została złożona prośba zainteresowanego (organ nie może w sprawie przywrócenia terminu działać z urzędu),
• terminu, który nie został „wyłączony" wprost ze stosowania tej instytucji (np. nie może dojść do przywrócenie 7-dniowego terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu - art. 58 § 3 k.p.a.).

Autor jest radcą prawnym, członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze.

Powrót do spisu treści