3 października 2008 roku zostały uchwalone dwie istotne ustawy z zakresu ochrony środowiska: ustawa o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw oraz ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Niniejsze opracowanie skoncentrowane jest przede wszystkim na wprowadzonych nowymi ustawami zmianach o istotnym znaczeniu dla funkcjonowania organów samorządowych.

Obydwie ustawy dotyczą spraw, w których istnieje już, niekiedy od dawna, szeroko rozbudowana regulacja prawna i praktyka administracyjna. Wprowadzają dość daleko idące zmiany do istniejącej regulacji, w większości podyktowane koniecznością usunięcia licznych niezgodności z prawem wspólnotowym, a także chęcią uproszczenia procedur decyzyjnych w regulowanym zakresie. Jedynym zupełnie nowym elementem jest tutaj utworzenie nowego organu administracji ochrony środowiska w postaci Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oraz regionalnych dyrektorów ochrony środowiska.
Ustawa z 3 października 2008 r. oznaczona jest jako mająca na celu wykonanie prawa Unii Europejskiej (UE). Podstawowym celem nowej regulacji prawnej jest zatem zapewnienie pełnej transpozycji odpowiednich przepisów prawa wspólnotowego, w tym zwłaszcza przepisów dyrektywy 85/337/EWG o ocenach oddziaływania na środowisko przedsięwzięć.
Bezpośrednim powodem konieczności wszczęcia prac nad projektem były zarzuty Komisji Europejskiej (KE) odnośnie do niezgodności polskiego prawa z odpowiednimi przepisami prawa wspólnotowego, w tym przede wszystkim zarzuty sformułowane w ramach wszczętego przeciwko Polsce postępowania o naruszenie przepisów (tzw. infringment procedure). Postępowanie to (oznaczone nr. 2006/2281) dotyczy naruszenia przepisów dyrektywy Rady 85/337/EWG z 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych/wpływu wywieranego przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, zmienionej dyrektywą Rady 97/11/WE i dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/35/WE (zwanej dalej „dyrektywą 85/337/EWG), niemniej jednak przy tej okazji KE wskazała też niezgodności z niektórymi innymi przepisami prawa wspólnotowego, w tym zwłaszcza przepisami dyrektywy Rady 92/43/EWG z 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (popularnie określanej jako „dyrektywa siedliskowa" lub habitatowi - zwanej dalej dyrektywą 92/43).
Istotną rolę odgrywa jednak i drugi cel, jak wyraźnie podkreśla prezes Rady Ministrów w piśmie kierującym projekt do Sejmu: „zaproponowane regulacje usprawnią absorpcję środków pomocowych w ramach polityki spójności Unii Europejskiej oraz procesy inwestycyjne dzięki przyspieszeniu postępowania dotyczącego oceny oddziaływania tych inwestycji na środowisko", przy czym - jak wiadomo - głównie chodzi o ułatwienie tym samym realizacji projektów związanych z organizacją Euro 2012.(...)