Nowelizacja ustawy z 20 marca br. o systemie oświaty wprowadza od 1 września 2012 r. obowiązek szkolny dla sześciolatków, zmienia tryb wyboru dyrektora szkoły oraz określa szczegółowo sposób przekazywania „małych" szkół.

W trzyletnim okresie przejściowym, czyli w latach szkolnych 2009/2010, 2010/2011 i 2011/2012, decyzje o wcześniejszym rozpoczęciu edukacji dziecka podejmą rodzice oraz dyrektor szkoły. Warunkiem przyjęcia takiego ucznia ma być posiadanie przez szkołę odpowiednich warunków organizacyjnych. Dziecko będzie jednak musiało być objęte wychowaniem przedszkolnym w roku poprzedzającym rozpoczęcie nauki. W innym przypadku wymagana będzie opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej. Każdy „młodszy o rok" pierwszoklasista, dobrowolnie rozpoczynający naukę w latach 2009-2011, będzie objęty subwencją oświatową.

Na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej od roku szkolnego 2012/2013 może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 5 lat, jeżeli wykazuje psychofizyczną dojrzałość do podjęcia nauki. Obowiązują przy tym takie same wymagania, jak w przypadku przyjmowania sześciolatków w okresie przejściowym.

Minister edukacji narodowej w tym trzyletnim okresie przejściowym będzie przedstawiał Sejmowi raz w roku stan przygotowań placówek edukacyjnych do przyjęcia sześciolatków.

Niezależnie od tego wójt (burmistrz, prezydent miasta), w terminie do 31 października, przedstawi radzie gminy informację o stanie realizacji zadań oświatowych za poprzedni rok szkolny, w szkołach tych typów, których prowadzenie należy do ich zadań własnych.

„Zerówka" i przekazywanie szkół

Od 1 września 2009 roku dzieci pięcioletnie będą miały prawo do rocznego przygotowania przedszkolnego. Natomiast

od 1 września 2011 roku będzie to już obowiązek.

Od 1 września br. JST, dla których realizacja przygotowania przedszkolnego jest zadaniem własnym, nie będą mogły odmówić przyjęcia dziecka pięcioletniego do przedszkola lub oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej.

Samorząd uchwałą rady gminy będzie mógł przekazać szkołę lub placówkę osobom fizycznym lub osobom prawnym niebędącym jednostkami samorządu terytorialnego.  W przekazywanej szkole może uczyć się nie więcej niż 70 uczniów, a jej pracownicy będą musieli być powiadomieni 6 miesięcy wcześniej o planowanych zmianach. Niezbędne będzie przy tym uzyskanie pozytywnej opinii kuratora oświaty. Przekazana szkoła musi pozostać placówką publiczną, bezpłatną i ogólnie dostępną.

Umowa pomiędzy JST a podmiotem przejmującym szkołę określa:

• obwód szkoły lub warunki przyjmowania uczniów,
• warunki korzystania z mienia przejętej szkoły lub placówki,
• tryb kontroli przestrzegania umowy,
• warunki i tryb rozwiązania umowy za wypowiedzeniem.

Nowy organ prowadzący nie będzie mógł zlikwidować szkoły, ale właścicielem majątku będzie nadal samorząd. Nadzór nad jakością nauczania pozostanie w rękach kuratora oświaty.

Ustawa ma na celu doprecyzowanie podziału obowiązków między JST a kuratorami. Kuratorzy oświaty nie będą opiniowali:

• arkuszy organizacyjnych szkoły,
• planów pracy placówek doskonalenia nauczycieli, projektów sieci szkół, połączenia szkół w zespół (wyjątki: łączenie szkoły podstawowej z gimnazjum oraz likwidacja szkoły).

Wybór dyrektora i dotacje

Komisja konkursowa wybierająca dyrektora szkoły będzie mniej liczna. W jej skład wejdzie:

• trzech przedstawicieli organu prowadzącego szkołę lub placówkę,
• dwóch (do tej pory trzech) przedstawiciele organu sprawującego nadzór pedagogiczny,
• po jednym przedstawicielu: rady pedagogicznej i rady rodziców (dotychczas było dwóch) oraz zakładowych organizacji związkowych, przy czym przedstawiciel ten nie może być zatrudniony w szkole lub placówce, której konkurs dotyczy.

Większość zatem będą mieli przedstawicieli samorządu i nadzoru pedagogicznego. Nowelizacja znosi kompetencje kuratora do zgłaszania zastrzeżeń odnośnie do kandydata - nauczyciela na dyrektora. Jego opinia będzie wymagana przy powierzeniu pełnienia funkcji dyrektora szkoły osobie niebędącej nauczycielem oraz gdy organ prowadzący szkołę podejmie decyzję o natychmiastowym odwołaniu jej dyrektora. Do czasu wyłonienia kandydata organ prowadzący może powierzyć, maksymalnie na 10 miesięcy, pełnienie obowiązków dyrektora szkoły wicedyrektorowi, a w szkołach, w których takiej osoby nie ma - nauczycielowi tej szkoły.

Dotacje przyznawane przez JST szkołom prowadzonym przez osoby fizyczne i osoby prawne oraz szkołom i placówkom niepublicznym prowadzonym przez osoby prawne i fizyczne będą przez nie kontrolowane. Samorządy sprawdzą, w jaki sposób wykorzystywane są dotacje pochodzące z ich budżetów. Osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli będą miały zapewnione prawa wstępu do szkół i placówek oraz wglądu do prowadzonej przez nie dokumentacji organizacyjnej, finansowej i przebiegu nauczania. Ustalanie trybu i zakresu takiej kontroli będzie należało do kompetencji rady gminy.

Cudzoziemcy i oddziały międzynarodowe 

Integracji dzieci imigrantów w środowisku szkolnym ma pomóc zatrudnianie asystentów nauczycieli, władających językiem uczących się cudzoziemców. Jeśli ci uczniowie nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, mają prawo do dodatkowej, bezpłatnej nauki języka polskiego, jednak nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

Osoby niebędące obywatelami polskimi, pochodzące głównie

z krajów spoza Unii Europejskiej, będą zwolnione z opłat za naukę na poziomie ponadgimnazjalnym.

W szkołach publicznych i niepublicznych dozwolone będzie tworzone oddziałów międzynarodowych, w których nauczanie będzie zgodne z programem nauczania ustalonym przez zagraniczną instytucję edukacyjną. Uczniowie takiego oddziału z obywatelstwem polskim będą mieli obowiązek nauki języka polskiego oraz historii i geografii Polski zgodnie z polską podstawą programową kształcenia ogólnego.

Dla uczniów niebędących obywatelami polskimi język polski będzie nauczany jako język obcy. Jednak będą oni mieli możliwość przejścia na każdym etapie kształcenia do polskiego systemu edukacji.

Nadzór pedagogiczny nad taką szkołą pozostaje w kompetencjach właściwego kuratora oświaty. Organy prowadzące szkoły z oddziałami międzynarodowymi nie otrzymają większych środków w ramach części oświatowej subwencji ogólnej lub dotacji. 

Aby utworzyć oddział międzynarodowy, należy wystąpić o zezwolenie ministra edukacji narodowej. Będzie ono wydane m.in., jeżeli kurator w swojej opinii potwierdzi, że szkoła dysponuje odpowiednimi zasobami finansowymi oraz odpowiednią kadrą i dostarczy zgodę zagranicznej instytucji edukacyjnej na przystąpienie do jej programu.

Inne zmiany

Niepełnosprawności sprzężone to występowanie u dziecka niesłyszącego lub słabo słyszącego, niewidomego lub słabo

widzącego, z niesprawnością ruchową, z upośledzeniem umysłowym albo autyzmem, co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności. Taka definicja ma znaczenie przy wydawaniu orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego oraz dokładnym naliczaniu kwot części oświatowej subwencji ogólnej dla uczniów niepełnosprawnych.

Nowelizacja nakłada na dyrektorów szkół obowiązek podejmowania działań zapewniających dostęp uczniów do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju. Szkoła będzie miała obowiązek instalowania i aktualizowania programów chroniących uczniów przed treściami niepożądanymi.

Doprecyzowane zostały przepisy odnośnie do zwolnienia od podatków i opłat, które obejmują teraz również podmioty prowadzące inne formy wychowania przedszkolnego, zakłady kształcenia nauczycieli, ich doskonalenia oraz kolegia pracowników służb społecznych i organów je prowadzących.

Ustawa z 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DzU z 2009 r. nr , poz. )