Prawo do informacji publicznej (pr. do infor.) – zasady dostępu do informacji publicznej określa ustawa z 6.09.2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Informacją publiczną jest informacja o sprawach publicznych. Jest to informacja o wykonywaniu zadań publicznych lub gospodarowaniu majątkiem publicznym. Katalog informacji publicznych zawiera art. 6 ust. 1 ustawy. Nie jest to jednak katalog zamknięty. Ustawa nie ma zastosowania do informacji prywatnych, nawet gdyby były wj posiadaniu urzędu. Pr. do infor. przysługuje każdemu, chyba że istnieje prawny zakaz jej udostępnienia. Odmowa pr. do infor. następuje z powołaniem się na wyraźną podstawę prawną. Od osoby wykonującej pr. do infor. nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Oznacza to, iż domagający się informacji nie ma obowiązku uzasadniania swojego wniosku i przedstawiania powodów, dla których chciałby uzyskać informację.

Podmioty uprawnione i zobowiązane. Informacje mogą uzyskiwać zarówno osoby fizyczne (obywatele polscy, cudzoziemcy), jak i osoby oraz inne podmioty nieposiadające osobowości prawnej. Obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, między innymi: j.s.t., jednostki organizacyjne j.s.t. oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub gospodarujące majątkiem publicznym niezależnie od ich charakteru. Do udostępnienia informacji jest zobowiązany każdy z wymienionych powyżej podmiotów, jeżeli dysponuje informacją publiczną. O obowiązku informacyjnym nie rozstrzyga więc właściwość. Udostępnieniu podlegają także dokumenty wytworzone przez podmioty niepubliczne, pod warunkiem jednak, że zawierają informację publiczną.

Zakres pr. do infor. – obejmuje uprawnienia do: uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego; wglądu do dokumentów urzędowych; dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów. Pr. do infor. obejmuje uprawnienia do niezwłocznego uzyskania informacji publicznej zawierającej aktualną wiedzę o sprawach publicznych.

Informacja przetworzona jest to taka informacja, której udzielenie wymaga zebrania lub zsumowania informacji znajdujących się w dostępnych w urzędzie dokumentach. Jest to wyjątek od zasady bezwarunkowego dostępu do informacji publicznej. Jest ona bowiem udostępniana wyłącznie wtedy, gdy jej udzielenie w takim zakresie jest szczególnie istotne z punktu widzenia interesu publicznego.

Dokumentem urzędowym jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów k.k., w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.

Jawność posiedzeń. Jawne są posiedzenia organów uchwałodawczych j.s.t. oraz posiedzenia ich komisji, chyba że ich jawność zostanie wyłączona. Musi to jednak nastąpić na podstawie uchwały i z powołaniem się na podstawę wyłączenia należącą do powszechnie obowiązującego prawa. Co do zasady jawne są więc posiedzenia wszystkich komisji organu uchwałodawczego j.s.t., w tym komisji rewizyjnej.

Formy udostępnienia. Udostępnianie informacji publicznych następuje w drodze: ogłaszania informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, w Biuletynie Informacji Publicznej (patrz: Biuletyn Informacji Publicznej); udostępnienia na wniosek; wyłożenia lub wywieszenia w miejscach ogólnie dostępnych bądź przez zainstalowanie w takich miejscach urządzenia umożliwiającego zapoznanie się z tą informacją; wstępu na posiedzenia kolegialnych organów pochodzących z powszechnych wyborów i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia.

Udostępnianie na wniosek. W ten sposób udostępnia się wyłącznie informację publiczną, która nie jest dostępna w BIP. Wniosek może mieć formę ustną lub pisemną. Może być także złożony telefonicznie. Jeżeli jednak informacja nie może być udostępniona niezwłocznie, wniosek musi przybrać formę pisemną. Jeżeli więc wniosek jest sformułowany ustnie i informacja ze względu na jej charakter nie może być udostępniona niezwłocznie, wnoszący powinien być poinformowany o konieczności wniesienia pisemnego wniosku. Przepisy ustawy nie określają żadnych wymogów formalnych co do kształtu wniosku. Może być on złożony na przygotowanym przez udostępniającego formularzu. Nawet jeżeli wzór wniosku został przez daną jednostkę przygotowany, jego stosowanie nie jest przez pytających obowiązkowe. Wniosek musi być sformułowany w sposób zrozumiały, być podpisany i opatrzony adresem do korespondencji.

Tryb udostępnienia informacji na wniosek. Udostępnianie informacji następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób wskazany powyżej, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się.

Terminy. Informacja na wniosek powinna być udostępniana bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w powyższym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.

Opłaty. Dostęp do informacji publicznej jest bezpłatny. Wyjątek od tej zasady może dotyczyć sytuacji, gdy podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Opłaty mogą być więc pobrane za, np. kopiowanie dokumentu, przegranie na dyskietkę, płytę CD, albo jego zeskanowanie i przegranie na jeden ze wskazanych nośników. W takiej sytuacji opłata może być pobrana w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W urzędach j.s.t. powinno to nastąpić na podstawie cennika wydanego w formie zarządzenia przez kierownika urzędu. Ustawa nie nakłada jednak obowiązku wprowadzenia opłat, ich wprowadzenie zależy od decyzji kierownika urzędu.

Odmowa udostępnienia informacji. Jeżeli podmiotem, do którego skierowano wniosek, jest organ władzy publicznej, odmowa udostępnienia informacji następuje w drodze decyzji administracyjnej. Odwołanie w przypadku podmiotów sfery samorządowej wnosi się do samorządowego kolegium odwoławczego. Po wyczerpaniu toku kontroli instancyjnej sprawę można skierować do sądu. Sądem właściwym jest administracyjny, jeżeli odmowa dostępu do informacji nastąpiła ze względu na tajemnicę państwową, służbową, skarbową i statystyczną. Jeżeli zaś odmowa dostępu nastąpiła ze względu na prawo do prywatności, ochronę danych osobowych oraz tajemnicę inną niż uzasadniającą skierowanie sprawy do sądu administracyjnego – odwołanie powinno być skierowane do sądu powszechnego. Sądem właściwym do orzekania jest sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę podmiotu, który odmówił udostępnienia informacji publicznej.

Granice prawa do informacji. Pr. do infor. podlega ograniczeniu w zakresie i na zasadach określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych. Ponadto – ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Ograniczenie to nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, oraz w przypadku, gdy osoba fizyczna lub przedsiębiorca rezygnują z przysługującego im prawa. Innymi podstawami ograniczenia mogą być, np. tajemnice przedsiębiorstwa, skarbowa, akt postępowania administracyjnego, pomocy społecznej.