Popełnienie przestępstwa lub wykroczenia często wiąże się z poniesionym przez konkretne podmioty uszczerbkiem w ich dobrach chronionych prawem. Aby skutecznie móc dochodzić swych praw, ustawodawstwo musi gwarantować podmiotom pokrzywdzonym gwarancję, że prawa te będą chronione w odpowiedni sposób, również poprzez umożliwienie czynnego udziału w postępowaniu, w tym poprzez składanie środków odwoławczych.
Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (DzU nr 89, poz. 555 z późn. zm.) - dalej kpk, przewiduje, że jedną ze stron procesu karnego jest pokrzywdzony. Art. 49 kpk definiuje, kogo należy uważać za podmiot pokrzywdzony przestępstwem, który może korzystać z uprawnień przysługujących w toku całego postępowania karnego. Jest nim zatem osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (§ 1), instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, choćby nie miała osobowości prawnej (§ 2). Za pokrzywdzonego uważa się także zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia (§ 3).
Pokrzywdzonym może być w procesie karnym jedynie ten, kogo przestępstwo dotyka bezpośrednio, naruszając lub zagrażając w taki sposób jego dobru prywatnemu chronionemu przez naruszony przepis. O pokrzywdzeniu decyduje bezpośredniość naruszonego lub zagrożonego przestępstwem dobra (postanowienie SN z 17 listopada 2005 r. (I KK 108/05, OSNKW 2005/1/2094). Warunek ten ogranicza zakres pojęcia pokrzywdzonego, eliminując z kręgu pokrzywdzonych przestępstwem podmioty, które wprawdzie mogą być dotknięte czynem przestępnym, lecz tylko w sposób pośredni.(...)