Referendum gminne, powiatowe, wojewódzkie (ref.) – najdalej idąca (najpełniejsza) forma demokracji bezpośredniej, odwołująca się do głosowania powszechnego wszystkich uprawnionych mieszkańców gminy, powiatu lub województwa; przewidziana jest we wszystkich trzech ustawach dotyczących ustroju gminy, powiatu i województwa. Uregulowana jest wyczerpująco w ustawie o referendum lokalnym z 2000 r. W drodze ref. mieszkańcy wyrażają swoją wolę co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej ich wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów tej jednostki. Odwołanie rady gminy, powiatu i sejmiku województwa, a także wójta, burmistrza lub prezydenta miasta przed upływem kadencji możliwe jest tylko w drodze ref. Także wyłącznie w drodze ref. możliwe jest samoopodatkowanie się mieszkańców gminy na cele publiczne, czyli wprowadzenie nowego, powszechnego podatku w gminie. Ref. przeprowadza się z inicjatywy rady gminy, powiatu, sejmiku województwa lub na wniosek co najmniej 10% mieszkańców j.s.t. (5% w przypadku województwa) uprawnionych do głosowania i jest ono ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych. Wynik ref. jest rozstrzygający, jeżeli za jednym z rozwiązań w sprawie poddanej pod ref. oddano więcej niż połowę ważnie oddanych głosów (2/3 w przypadku ref. w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców)