Mienie komunalne (m.k.) – ogół praw majątkowych należących do gmin, ich związków oraz innych komunalnych osób prawnych, w tym przedsiębiorstw. M.k. służy wykonywaniu zadań nałożonych na gminę,a także stanowi gwarancję jej majątkowej odpowiedzialności, jako że za swoje zobowiązania gmina odpowiada mieniem do niej należącym.

Nabycie m.k. może następować zarówno w trybie administracyjno-prawnym, jak i cywilnoprawnym. Pierwszy sposób realizowany jest przede wszystkim w drodze specyficznej procedury administracyjnej, tzw. komunalizacji, natomiast druga możliwość, wykorzystująca w szczególności instytucję umowy, opiera się na k.c. i innych ustawach, z których obecnie najistotniejszą rolę odgrywa ustawa o zasadach przekazywania zakładowych budynków mieszkalnych przez przedsiębiorstwa państwowe. Zgodnie z jej przepisami, restrukturyzujące się przedsiębiorstwa państwowe lub jednoosobowe spółki Skarbu Państwa powstałe w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego – mogą przekazywać gminie grunty zabudowane budynkami mieszkalnymi i obiektami infrastruktury technicznej i społecznej. Przekazanie następuje w drodze umowy, przy czym na gminie spoczywa obowiązek zawarcia umowy; k.c. daje natomiast podstawę do pomnażania majątku w drodze np. pobierania pożytków z prowadzonej działalności gospodarczej czy podejmowania czynności prawnych (np. umów), w wyniku których następuje przysporzenie majątkowe.

Składniki m.k. można podzielić na kilka kategorii, z których najważniejszą stanowi prawo własności, czyli najpełniejsze prawo podmiotowe, umożliwiające korzystanie, przede wszystkim z rzeczy (ruchomych i nieruchomości), w sposób zgodny z przeznaczeniem tego prawa, np. poprzez pobieranie pożytków i innych dochodów lub rozporządzanie rzeczą, ograniczone tylko ustawami i zasadami współżycia społecznego. Drugą kategorię stanowią inne prawa rzeczowe, takie jak użytkowanie wieczyste oraz ograniczone prawa rzeczowe, czyli prawa na rzeczy cudzej, m.in. użytkowanie, służebności gruntowe, zastaw, hipoteka. Do trzeciej grupy zalicza się prawa majątkowe względne (nieskutkujące wobec osób trzecich), wśród nich wierzytelności, uprawnienia wynikające z umów: najmu, dzierżawy, użyczenia itp. Odrębną kategorię stanowią prawa wynikające z faktu uzyskania przez gminę pozycji wspólnika w spółce prawa handlowego, tj. prawa z tytułu udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i wynikające z akcji należących do gminy.

Dysponowanie m.k. odbywać się może (tak jak nabywanie) na drodze administracyjno-prawnej i cywilnoprawnej; znaczenie tej pierwszej maleje i przewidziana ona została w ustawie o gospodarce nieruchomościami w kilku przypadkach, np. rozwiązania umowy o ustanowieniu wieczystego użytkowania, oddania nieruchomości w zarząd komunalnej jednostce organizacyjnej, ustalenia opłaty adiacenckiej. Organem właściwym do wydawania decyzji w tych sprawach jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Coraz szerzej jest natomiast wykorzystywana metoda cywilnoprawna, nie tylko w przypadku zawierania klasycznych umów, np. sprzedaży, ale także w tych sferach, w których dotychczas obowiązywała procedura administracyjna.