Przedmiot opodatkowania

Autor: Elżbieta Rogala / 20.12.2012
MONOGRAFIA 4 1 2006 4

Przeniesienie własności nieruchomości na rzecz gminy w zamian za zaległości podatkowe z VAT

Czy przeniesienie własności nieruchomości na rzecz gminy w zamian za zaległości z tytułu podatku od nieruchomości stanowiącego dochód budżetu gminy podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?

Przeniesienie własności nieruchomości na rzecz gminy w zamian za zaległości podatkowe mieści się w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Przy czym w zależności od przedmiotu dostawy, jest ona opodatkowana wg stawki podstawowej, preferencyjnej lub podlega zwolnieniu od podatku VAT. Uregulowania dotyczące wysokości opodatkowania zawiera dział VIII ustawy o podatku od towarów i usług zatytułowany „Wysokość opodatkowania” i jego dwa rozdziały pt. „Stawki” oraz „Zwolnienia”.

Mają tu zastosowanie regulacje dotyczące przedmiotu opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Zgodnie z nimi, opodatkowaniu tym podatkiem podlega m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez dostawę towarów należy rozumieć przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Przeniesienie własności nieruchomości na rzecz gminy w zamian za zaległości podatkowe z tytułu podatku stanowiącego dochód budżetu gminy nie jest niczym innym, jak wydaniem towarów w miejsce świadczenia pieniężnego; natomiast swoistą odpłatnością jest zwolnienie z długu zobowiązanego podmiotu. Wygaśnięcie zobowiązania na podstawie przepisu art. 66 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa jest następstwem zawarcia pisemnej umowy cywilnoprawnej pomiędzy podatnikiem, zobowiązanym do zapłaty podatku stanowiącego dochód budżetu gminy, a wójtem, burmistrzem czy prezydentem miasta, na mocy której następuje przeniesienie własności rzeczy lub praw majątkowych. Bez znaczenia dla skutków, jakie wywiera zawarcie takiej umowy w zakresie opodatkowania VAT, pozostaje fakt, iż stroną umowy jest gmina.

Podstawa prawna:

przepisy art. 5 ust. 1 oraz art. 7 ustawy o VAT

Przesunięcie środka trwałego z zakładu budżetowego do urzędu gminy

Czy przesunięcie środka trwałego (samochodu ciężarowego), od którego w momencie nabycia został obniżony podatek należny o podatek naliczony, z zakładu budżetowego do urzędu gminy, podlega opodatkowaniu podatkiem VAT oraz czy istnieje obowiązek udokumentowania ww. czynności fakturą wewnętrzną?

Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają:

odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju,

eksport towarów,

import towarów,

wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju,

wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

Podkreślić zatem należy, iż warunkiem opodatkowania dostawy towarów lub świadczenia usług jest odpłatność za te czynności.

Nieodpłatna dostawa towarów i nieodpłatne świadczenie usług zasadniczo nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, z wyjątkiem ściśle określonych sytuacji. Dotyczą one przekazania przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa na cele inne niż związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Celami innymi niż związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem są w szczególności:

1. przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,

2. wszelkie inne przekazania towarów bez wynagrodzenia, a w szczególności darowizny towarów.

Podstawą opodatkowania ww. nieodpłatnej dostawy towarów jest cena nabycia tych towarów, a gdy ich cena nabycia nie istnieje, koszt wytworzenia określony w momencie ich dostawy.

Tak więc w przypadku nieodpłatnego przekazania składników majątku ruchomego innemu podmiotowi, od których w momencie ich nabycia podatnik obniżył podatek należny o podatek naliczony, istnieje obowiązek naliczenia i odprowadzenia podatku od towarów i usług, zaś podstawą opodatkowania jest cena nabycia tych ruchomości, a gdy cena nabycia nie istnieje, koszt wytworzenia określony w momencie ich dostawy. W sytuacji gdy podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego w momencie nabycia towarów, nieodpłatne przekazanie towarów nie będzie w ogóle podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT.

Jeśli jednak od zakupionego samochodu ciężarowego w momencie jego nabycia został obniżony podatek należny o podatek naliczony, a następnie został on przekazany nieodpłatnie do urzędu gminy, oznacza to obowiązek opodatkowania tej czynności. Nastąpiło bowiem przekazanie towaru bez wynagrodzenia na cele inne niż związane z prowadzonym przez podatnika przedsiębiorstwem (zakładem budżetowym) oraz zakładowi temu przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności.

Czynność przesunięcia środka trwałego z zakładu budżetowego do urzędu gminy, będących odrębnymi podatnikami VAT, stanowi zatem podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług dostawę towarów.

Nie stoi to w sprzeczności z pojęciem zakładu budżetowego jako formy jednostki organizacyjno prawnej samorządu terytorialnego. Rada gminy może bowiem – zgodnie z ustawą o samorządzie terytorialnym – tworzyć gminne jednostki organizacyjne oraz wyposażać je w majątek.

Nieodpłatne czynności podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług dokumentuje się poprzez wystawienie faktury wewnętrznej.

Podstawa prawna:

art. 7 ust. 2 pkt 2, art. 106 ust. 7 ustawy o VAT; art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy o samorządzie terytorialnym

Sprzedaż części majątku zakładu budżetowego gminy

Sprzedaż ośrodka wypoczynkowego niebędącego przedsiębiorstwem w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego ani zakładem samodzielnie sporządzającym bilans podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Zakład budżetowy gminy (tj. Gminne Centrum Turystyki, Sportu i Rekreacji) sprzedał część swojego majątku (Ośrodka Wypoczynkowego). Majątek ośrodka stanowi zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej w rozumieniu przepisu art. 55.1 kodeksu cywilnego, zaś nazwa „Ośrodek Wypoczynkowy” jest nazwą handlową i funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Ponadto pracownicy ośrodka zostali przejęci przez nabywcę na podstawie przepisu art. 231 kodeksu pracy. Nabywca przejął także projekty rozbudowy ośrodka wraz z prawami z nich wynikającymi. Zakład budżetowy – Gminne Centrum Turystyki, Sportu i Rekreacji – prowadzi gospodarkę finansową na podstawie rocznego planu finansowego obejmującego przychody i wydatki stanowiące koszty działalności oraz stan środków obrotowych i rozliczenia z budżetem, czyli samodzielnie sporządza bilans. Po wyłonieniu – w drodze przetargu – nabywcy Ośrodka Wypoczynkowego, zakład budżetowy gminy został zlikwidowany uchwałą rady gminy, a gmina pozostawiła w swoim władaniu pozostałą część mienia zlikwidowanego zakładu budżetowego w postaci „użyczonego” temu zakładowi lokalu wraz z wyposażeniem, samochodu osobowo-transportowego i „drobnych ruchomości”, a także przejęła dwóch pracowników. Czy w przypadku sprzedaży Ośrodka Wypoczynkowego, stanowiącego część majątku zakładu budżetowego gminy, jest to transakcja zbycia przedsiębiorstwa lub zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans niepodlegająca VAT?

VAT nie ma zastosowania wyłącznie do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans. Wobec braku definicji „przedsiębiorstwa” na potrzeby podatku VAT, należy posiłkować się definicją zawartą w prawie cywilnym. Zgodnie z nią, przedsiębiorstwo stanowi zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, obejmujących wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa. W szczególności zaś pojęcie to obejmuje „księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej”, czyli dokumentację księgową dotyczącą prowadzonej w postaci przedsiębiorstwa działalności, a więc księgi rachunkowe związane z przedsiębiorstwem. Waga tego elementu dla definicji przedsiębiorstwa ma znaczenie szczególne. Stąd spod działania ustawy o podatku od towarów i usług wyłączono nie tylko transakcję zbycia przedsiębiorstwa, ale też transakcję zbycia zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans. Skoro dla wyłączenia wystarczy, aby będący częścią przedsiębiorstwa zakład (oddział) samodzielnie sporządzał bilans, tj. prowadził wyodrębnioną, związaną tylko z działalnością zakładu (oddziału) dokumentację rachunkową, nie do przyjęcia jest teza, aby podmiot będący przedsiębiorstwem takiej dokumentacji prowadzić samodzielnie nie musiał.

W tej sprawie Ośrodek Wypoczynkowy będący przedmiotem sprzedaży nie stanowi ani przedsiębiorstwa, ani zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego bilans. Ośrodek był jedynie częścią działalności statutowej zakładu budżetowego, stanowiąc część jego majątku. W skład tego majątku wchodził również samochód osobowo-transportowy, wyposażenie lokalu, „drobne ruchomości”, prawo do władania lokalem, dwóch pracowników tego lokalu, które sprzedaży nie podlegały. Przy czym księgi rachunkowe całości działalności były prowadzone samodzielnie wyłącznie przez zakład budżetowy, a nie przez Ośrodek Wypoczynkowy. Ośrodek Wypoczynkowy „nie sporządzał samodzielnie bilansu”, nie można go zatem uznać za zakład (oddział), którego zbycie mogłoby być wyłączone z zakresu przedmiotowego ustawy o podatku od towarów i usług.

Reasumując : Nie ma pr zesłanek do wyłączenia transakcji zbycia Ośrodka Wypoczynkowego z zakresu czynności podlegających regulacjom ustawy o podatku od towarów i usług. Sprzedany ośrodek nie stanowił bowiem ani przedsiębiorstwa w rozumieniu kodeksu cywilnego, ani też nie był zakładem samodzielnie sporządzającym bilans.

Podstawa prawna:

art. 6 ustawy o VAT, art. 55.1 kodeksu cywilnego, art. 19 ustawy o finansach publicznych

Korzystanie z lokalu bez umowy

Kwoty pobierane od najemców, którym wypowiedziano umowy najmu, a którzy nie przekazali lokalu na rzecz wynajmującego, mają cechy opłaty za świadczone usługi najmu. Podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT i jako świadczenie usług powinny być udokumentowane fakturą VAT .

Wynajmujący lokale użytkowe stanowiące własność gminy na skutek zaległości czynszowych najemców wypowiedział im umowy najmu. W sytuacji gdy najemca nie przekazuje lokalu na rzecz wynajmującego, ten dochodzi odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu na drodze sądowej. Minister finansów w piśmie z 9.06.2003 r., znak: PI / 005 -103 / 03 /CIP / 03, stwierdził, że wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z lokalu użytkowego nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. Czy w przedstawionej sytuacji mamy do czynienia ze świadczeniem usług i w związku z tym, czy powstaje obowiązek naliczania podatku VAT?

Czy istnieje obowiązek wystawienia faktury VAT z tytułu bezumownego korzystania z lokalu użytkowego oraz czy otrzymane odszkodowanie z tego tytułu stanowi usługę w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług?

Opodatkowaniu VAT podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Czynności te podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa. W związku z tym również świadczenie usług w zakresie wynajmu lokali użytkowych, które zostało dokonane m.in. bez umowy zawartej z najemcą lub niezgodnie z warunkami określonymi w umowie, za które pobiera się odszkodowanie, które w istocie stanowi odpłatność za świadczoną w w w. sposób usługę, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług. Czynność tę należy opodatkować wg stawki podatku od towarów i usług w wysokości 22 proc. oraz udokumentować wystawioną fakturą VAT.

Odpowiedź ministra finansów z 9.06.2003 r., znak: PI /005-103/03/ CIP/03, została wydana na podstawie przepisów „starej” ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym. Dotyczy więc ona innego stanu prawnego, a mianowicie obowiązującego do dnia wejścia w życie „nowej” ustawy o podatku od towarów i usług.

Kwoty pobierane od najemców, którym wypowiedziano umowy najmu, a którzy nie przekazali lokalu na rzecz wynajmującego, mają cechy opłaty za świadczone usługi najmu, w związku z czym podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT i jako świadczenie usług powinny być udokumentowane fakturą VAT.

Na marginesie należy wskazać, że w sprawie wszelkiego rodzaju odszkodowań zajmowane jest także odmienne stanowisko (głównie w literaturze przedmiotu, jak również przez doradców podatkowych), polegające na tym, iż odszkodowania nie podlegają VAT także w świetle przepisów nowej ustawy o VAT. Organy podatkowe jednak powszechnie twierdzą, iż odszkodowania należy opodatkować, gdyż – ich zdaniem – w istocie stanowią one odpłatność za świadczoną usługę.

Podstawa prawna:

art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 41 ust. 1 ustawy o VAT


Podziel się!

Aby dodać komentarz, zaloguj się.